Ne Oldu?
Küresel piyasalarda bugün baskın olan tema, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) bu hafta beklenen faiz artırımı öncüsü olarak on yıllık tahvil getirilerinin 2023 Ekiminden sonra ilk kez yüzde 5 seviyesine tırmanmasıdır. Bu makroekonomik sinyal, hisse senedi piyasalarında risk iştahını baskılayan temel faktör haline gelmiştir. Yatırımcılar, faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı veya artacağı beklentisiyle portföylerini yeniden dengelerken, tahvil getirilerindeki yükseliş şirketlerin borçlanma maliyetini artırarak kârlılık beklentilerini olumsuz etkilemektedir.
Diğer yandan enerji piyasalarında çelişkili bir fiyatlaşma mekanizması işlemektedir. Orta Doğu’daki gerilim ve Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz çıkışındaki sevkiyat aksaklığı nedeniyle fiziki petrol arzında ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Avrupa rafinerileri için yakın teslim kargolar 130 dolar seviyesinin üzerine çıkmıştır. Ancak, ABD’nin ham petrol stoklarının beklentinin tersine 7,1 milyon varil artması ve İran’ın Suudi Arabistan’daki boru hattına yönelik saldırısının geçici bir kesinti olarak değerlendirilmesi, vadeli işlemlerde Brent petrolün 108 dolar seviyesinin altına çekilmesine neden olmuştur. Bu durum, ekran fiyatı ile fiziki teslimat fiyatı arasında son yılların en belirgin ayrışmasını yaratmıştır.
Asya piyasalarında Fed kararı öncesi hisse senetlerinde yükseliş görülürken, petrolde ralli devam etmiştir. Ancak Japonya’nın dış ticaret açığının dördüncü ay üst üste genişlemesi ve ithalat faturasındaki sert artış, enerji fiyatlarının reel ekonomiye olan yansımalarının ciddi bir yük oluşturduğunu göstermektedir. Çin Merkez Bankası yetkililerinin daha yavaş kredi büyümesinin yeni normal olduğunu belirtmesi ise küresel talep beklentilerinde temkinli bir tona işaret etmektedir.
Piyasa Ne Fiyatlıyor?
Piyasalar şu anda iki ana gerilim arasında sıkışmış durumdadır: Bir yanda Fed’in sıkılaştırıcı politikası nedeniyle artan reel faiz oranları ve diğer yanda jeopolitik riskler kaynaklı arz kısıtları. On yıllık tahvil getirilerinin yüzde 5 seviyesi, hisse senedi değerlemeleri için kritik bir direnç noktası olarak fiyatlanmaktadır. Geçmiş verilere göre Fed’in faiz artırımı sırasında hisselerin düşme eğilimi gösterdiği göz önüne alındığında, küresel endekslerde volatilite devam edecektir.
Enerji piyasasında ise “iki ayrı fiyat” rejimi hakimdir. Vadeli işlemlerdeki 108 dolarlık seviye, ABD stoklarındaki artış ve kısa vadeli arz kaygılarının hafiflemesiyle desteklenirken, fiziki piyasada Avrupa’da 137 dolara dayanan fiyatlar, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısının sert biçimde düşmesi ve Suudi sevkiyatlarındaki belirsizlik nedeniyle sürmektedir. Bu ayrışma, enerji ithalatçısı ülkeler için enflasyonist baskıları artırırken, ihracatçı ülkelerin gelirlerini korumasına yardımcı olmaktadır.
Teknoloji sektöründe ise yapay zeka geliştiricileri arasındaki güvenlik tartışmaları ve Çin’in bu konudaki sessizliği, sektördeki farklılaşmayı vurgulamaktadır. ABD’li şirketlerin AI hızını yavaşlatma çağrılarına karşın Çin firmalarının bu uyarıları görmezden gelmesi, küresel teknoloji rekabetinde iki ayrı dinamiğin varlığına işaret etmektedir. Kripto para düzenlemelerine ilişkin ABD Senato’sundaki yasaların reddedilmesi ise dijital varlıklar için belirsizliği derinleştirmekte ve uzun vadeli regülasyon beklentisini ertelemektedir.
Türkiye ve BIST Etkisi
Türkiye ekonomisi, hem küresel faiz oranlarındaki yükseliş hem de enerji fiyatlarındaki jeopolitik şoklar nedeniyle çift yönlü baskı altındadır. Fed’in faiz artırımı beklentisi, gelişmekte olan ülke para birimleri üzerinde değer kaybı yaratan sermaye çıkışlarına zemin hazırlayabilir. Dolar/TL kuru, küresel risk iştahının daralması ve ABD tahvil getirilerindeki artış nedeniyle yukarı yönlü baskılanma eğilimindedir.
Enerji fiyatlarındaki fiziki piyasada 130 dolar seviyelerine ulaşan artışlar, Türkiye’nin ithalat faturasını doğrudan etkilemektedir. Petrol ve doğal gazda yaşanan arz sıkıntıları, iç talebin karşılanmasında maliyetleri artırarak enflasyonist baskıları güçlendirmektedir. Japonya’daki dış ticaret açığındaki genişleme örneği, enerji fiyatlarının reel ekonomi üzerindeki yıkıcı etkisini göstermektedir; Türkiye de benzer bir ithalat faturası yüküyle karşı karşıyadır.
Borsa İstanbul (BIST) endeksi, küresel risk iştahındaki daralma ve yerli faiz oranlarındaki hareketlilik nedeniyle volatiliteye açık olacaktır. Enerji sektöründeki şirketler, yüksek petrol fiyatlarından kısa vadede olumlu etkilenebilirken, enerji hammaddesi ithal eden sanayi kolları maliyet baskısı nedeniyle marj sıkışıklığı yaşayabilir. Yatırımcılar, Fed kararına ve Orta Doğu’daki gelişmelere paralel olarak temkinli bir tutum izlemektedir.
Riskler ve Karşı Senaryo
Ana senaryoda Fed’in faiz artırımı beklenirken, jeopolitik risklerin devam etmesi enerji fiyatlarını yüksek seviyede tutmaktadır. Bu durum, küresel büyüme endişelerini artırmaktadır.
Karşı senaryoda ise ABD stoklarındaki artışın kalıcı olması ve Orta Doğu’daki gerilimin beklenenden daha hızlı sakinleşmesi durumunda petrol fiyatlarında sert bir düşüş yaşanabilir. Böyle bir durumda fiziki piyasadaki 130 dolarlık premium eriyebilir, ancak Fed’in sıkılaştırma döngüsünün devam etmesi hisse senetlerinde baskıyı sürdürebilir. Ayrıca Çin’in kredi büyümesindeki yavaşlamanın küresel talebi daha da zayıflatması, emtia fiyatlarında aşağı yönlü risk oluşturabilir.
Finansyum Sonucu
Piyasalar şu anda Fed’in faiz politikası ve Orta Doğu’daki jeopolitik şokun kesişim noktasında hareket etmektedir. On yıllık tahvil getirilerinin yüzde 5 seviyesi, hisse senedi piyasalarında risk iştahını baskılayan temel faktör olarak fiyatlanmaktadır. Enerji piyasasında ise vadeli işlemler ile fiziki teslimat arasında oluşan büyük fiyat ayrışması, arz güvenliğinin kritik bir hale geldiğini göstermektedir. Türkiye için bu gelişmeler, kur ve enflasyon beklentileri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaktadır. Yatırımcılar, Fed kararına ve enerji piyasalarındaki fiziki sıkıntılara paralel olarak temkinli bir tutum izlemelidir.
Fiyat hareketi nasıl okunmalı?
Tek günlük fiyat değişimi tek başına yeterli değildir. İşlem hacmi, önceki dönem eğilimi, piyasa beklentileri ve yeni veri akışı birlikte değerlendirilmelidir. Hareketin kalıcı olup olmadığını anlamak için fiyatlama ile temel göstergeler arasındaki uyum ayrıca izlenmelidir.
Ana senaryo ve karşı senaryo
Piyasa değerlendirmesinde yalnız ana beklenti değil, bu beklentiyi geçersiz kılabilecek karşı senaryo da izlenmelidir. Faiz görünümü, risk iştahı, likidite koşulları veya yeni haber akışı mevcut fiyatlamayı değiştirebilir. Bu nedenle tek yönlü tahmin yerine koşullara bağlı senaryolar daha sağlıklı bir çerçeve sunar.
Yeni verinin etkisi nasıl ölçülmeli?
Yeni bir veri veya haberin önemi yalnız başlığıyla ölçülmemelidir. Asıl soru, gelişmenin mevcut piyasa beklentisini değiştirip değiştirmediğidir. Fiyatın habere verdiği ilk tepki ile sonraki işlemlerde oluşan eğilim birlikte değerlendirildiğinde hareketin niteliği daha sağlıklı okunabilir.
Önümüzdeki dönemde ne izlenmeli?
Yeni açıklanacak veriler, sektör ve şirket kaynaklı gelişmeler, faiz ve likidite koşulları ile piyasanın bunlara verdiği tepki birlikte takip edilmelidir. Bir göstergenin tek başına değişmesi yerine farklı göstergelerin aynı yönde sinyal üretmesi daha güçlü bir değerlendirme zemini sağlar.
Veri ile beklenti arasındaki fark
Piyasalarda yalnız açıklanan verinin yönü değil, verinin daha önce oluşmuş beklentiden ne kadar saptığı da önemlidir. Beklenti zaten fiyatlara büyük ölçüde yansımışsa güçlü görünen bir veri sınırlı tepki yaratabilir. Buna karşılık küçük fakat beklenmedik bir değişim daha belirgin fiyatlama üretebilir.