F/K ve FD/FAVÖK Nedir?
Bir şirketin hisse fiyatına bakarak ucuz veya pahalı olduğuna karar veremeyiz. Fiyatın şirketin kazançları, faaliyet performansı, borçları ve büyüme beklentileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. F/K ve FD/FAVÖK, bu amaçla kullanılan iki temel değerleme çarpanıdır. Ancak farklı büyüklükleri ölçtükleri için birbirlerinin yerine kullanılmazlar.
F/K Oranı Nasıl Hesaplanır?
F/K (Fiyat/Kazanç) = Hisse Fiyatı / Hisse Başına Kâr. Aynı oran, piyasa değerinin ilgili döneme ait net kâra bölünmesiyle de hesaplanabilir. Konsolide finansal tablo yayımlayan şirketlerde bu hesaplamada genellikle ana ortaklık paylarına düşen net kâr esas alınır.
Örneğin piyasa değeri 1 milyar TL, son 12 aylık ana ortaklık net kârı 100 milyon TL olan bir şirketin F/K oranı 10’dur.
Bu, yatırımcının şirketin mevcut yıllık kazancının her 1 TL’si için piyasa değerinde 10 TL ödediğini gösterir. Ancak yatırımın kesin olarak 10 yılda geri döneceği anlamına gelmez. Kâr değişebilir, şirket kârını dağıtmayabilir ve hisse fiyatı dalgalanabilir.
F/K hesaplamasında kullanılan kârın hangi döneme ait olduğu önemlidir. Gerçekleşen F/K genellikle son 12 aylık açıklanmış kazançlara dayanırken, ileri dönük F/K gelecek 12 aya ilişkin tahmini kazançlarla hesaplanır. Tahmini kazançlara dayalı oranlar, beklentilerin gerçekleşmemesi riskini taşır.
F/K yorumlanırken net kârın sürdürülebilirliği de değerlendirilmelidir. Tek seferlik varlık satışından doğan yüksek kâr, oranı geçici olarak düşük gösterebilir. Zarar eden şirketlerde negatif F/K matematiksel olarak hesaplanabilse de genellikle anlamlı bir değerleme karşılaştırması sunmaz. Net kârın sıfır olduğu durumda ise F/K hesaplanamaz.
FD/FAVÖK Oranı Nasıl Hesaplanır?
FD, Firma Değeri demektir. İngilizcedeki Enterprise Value (EV) kavramının karşılığıdır. Şirketin yalnızca borsadaki özsermaye değerini değil, finansman yapısını da dikkate alan bir değerleme büyüklüğüdür.
Basitleştirilmiş hesaplama şöyledir:
Firma Değeri = Piyasa Değeri + Finansal Borçlar − Nakit ve Nakit Benzerleri.
Daha kapsamlı değerlemelerde kontrol gücü olmayan paylar (azınlık payları), imtiyazlı paylar ve ilgili diğer finansal kalemlerin de dikkate alınması gerekebilir. Firma değeri hesaplanırken kullanılan kalemlerin, değerlemede esas alınan konsolide faaliyet sonuçlarıyla tutarlı olması önemlidir.
FAVÖK, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı ifade eder. İngilizcede EBITDA olarak bilinir. FAVÖK, temel olarak faiz ve vergi öncesi kâra maddi ve maddi olmayan duran varlıklara ilişkin amortisman giderlerinin eklenmesiyle elde edilir. Bununla birlikte şirketlerin raporladığı düzeltilmiş FAVÖK tutarları, kullandıkları hesaplama yöntemlerine göre farklılık gösterebilir.
FD/FAVÖK = Firma Değeri / FAVÖK formülüyle hesaplanır.
Örneğin bir şirketin piyasa değeri 1 milyar TL, finansal borçları 300 milyon TL, nakit ve nakit benzerleri 100 milyon TL ve yıllık FAVÖK’ü 200 milyon TL olsun. Başka bir düzeltme gerektirmediği varsayılırsa firma değeri 1,2 milyar TL, FD/FAVÖK oranı ise 6’dır.
Burada hisse fiyatı doğrudan FAVÖK’e bölünmez; şirketin bütününe ilişkin firma değeri kullanılır. Ayrıca hesaplamada kullanılan FAVÖK’ün dönemi ile değerleme tarihi arasındaki tutarlılık gözetilmelidir.
Önemli bir ayrım da şudur: FAVÖK, doğrudan nakit akışı değildir. İşletme sermayesindeki değişimleri, yatırım harcamalarını, vergilere ilişkin nakit çıkışlarını ve borç geri ödemelerini tek başına yansıtmaz. Bu nedenle yüksek FAVÖK, mutlaka yüksek serbest nakit akışı anlamına gelmez.
FAVÖK’ün sıfır veya negatif olduğu durumlarda FD/FAVÖK oranı da geleneksel karşılaştırmalar için uygun olmayabilir.
İki Çarpan Birlikte Nasıl Yorumlanır?
F/K, özsermaye yatırımcısının net kâra göre ödediği fiyatı; FD/FAVÖK ise işletmenin toplam değerini faaliyet performansıyla karşılaştırır. Borçluluk, amortisman, vergi ve finansman giderleri bu iki oranın farklı sonuçlar vermesine neden olabilir.
Örneğin iki şirketin FAVÖK’ü aynı olsa bile borçları, nakit varlıkları ve net kârları farklıysa değerleme çarpanları da farklı olacaktır. Bu nedenle bir şirketin F/K oranının yüksek, FD/FAVÖK oranının düşük olması tek başına alım fırsatı anlamına gelmez. Farkın nedenini bilançoda ve gelir tablosunda araştırmak gerekir.
Karşılaştırmalar mümkün olduğunca benzer faaliyet alanında, benzer muhasebe yöntemleri ve aynı dönem verileriyle yapılmalıdır. Büyüme beklentileri, döngüsel kârlılık, sermaye harcaması ihtiyacı ve finansal riskler mutlaka değerlendirilmelidir.
Ayrıca bankalar ve diğer finansal kuruluşlarda borçlanma, işletme faaliyetinin temel unsurlarından biri olduğundan FD/FAVÖK her zaman uygun bir değerleme ölçütü değildir. Bu kuruluşlarda F/K ve PD/DD gibi sektöre daha uygun çarpanlar ile özsermaye kârlılığı gibi göstergeler birlikte incelenebilir.
Enflasyon Muhasebesi Çarpanları Nasıl Etkiler?
Türkiye’de şirket değerlemelerinde dikkat edilmesi gereken konulardan biri de enflasyon muhasebesidir. TMS 29 kapsamında finansal tabloların enflasyon etkisine göre düzeltilmesi, açıklanan net kârın ve bazı faaliyet performansı göstergelerinin önceki dönemlerle karşılaştırılmasını etkileyebilir.
Özellikle parasal kazanç ve kayıp kalemleri, net dönem kârı üzerinde önemli etkilere neden olabilir. Bu durum, şirketin esas faaliyet performansı ile açıklanan net kârın farklı yönlerde hareket etmesine yol açabilir.
Bu nedenle F/K ve FD/FAVÖK karşılaştırmalarında kullanılan finansal verilerin aynı muhasebe esaslarına dayanıp dayanmadığı kontrol edilmelidir. Enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş verilerle farklı esaslarda hazırlanmış verilerin doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı sonuçlar doğurabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Düşük F/K oranını otomatik olarak ucuz hisse işareti saymak.
- FD/FAVÖK hesaplamasında firma değeri yerine yalnızca hisse fiyatını veya piyasa değerini kullanmak.
- FAVÖK’ü serbest nakit akışıyla eşitlemek.
- Geçici kârları kalıcı kazanç gibi değerlendirmek.
- Farklı sektörlerdeki şirketleri yalnızca tek bir çarpanla karşılaştırmak.
- Borçluluk, yatırım ihtiyacı ve şirketin gelecekteki büyümesini göz ardı etmek.
- Geçmiş dönem kârına dayalı F/K ile ileriye dönük tahmini F/K oranlarını aynı temelde değerlendirmek.
- Konsolide net kâr ile ana ortaklık paylarına düşen net kâr arasındaki farkı dikkate almamak.
- Enflasyon muhasebesi uygulanan ve uygulanmayan finansal verileri karşılaştırılabilirlik kontrolü yapmadan kullanmak.
Finansyum Akademi Değerlendirmesi
F/K ve FD/FAVÖK, değerlemenin başlangıç noktalarıdır; tek başlarına bir şirketin gerçek değerini belirlemezler. Sağlıklı bir incelemede net kârın kalitesi, faaliyet kârlılığı, net borç, serbest nakit akışı, büyüme beklentileri ve sektör dinamikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Çarpanların asıl değeri, yatırımcıya kesin bir cevap vermelerinde değil, doğru soruları sordurmalarında yatar. Düşük bir çarpan potansiyel bir değerleme avantajına işaret edebileceği gibi şirketin karşı karşıya olduğu riskleri de yansıtabilir. Benzer şekilde yüksek bir çarpan, aşırı fiyatlamadan kaynaklanabileceği gibi güçlü büyüme beklentilerini de yansıtabilir.
Sonuç olarak, bir hisse senedinin ucuz veya pahalı olduğuna karar verirken tek bir oran yerine şirketin finansal yapısını, kârlılığının sürdürülebilirliğini ve gelecekte yaratabileceği nakit akışlarını birlikte analiz etmek gerekir.