Makroekonomik Analiz
Makroekonomik görünüm, yerel verilerin tek başına değil, küresel likidite koşulları ve jeopolitik risk primi ile birlikte okunduğunda anlam kazanır. Şu anki tablo, Türkiye’nin iç dinamiklerinde gözlemlenen olumlu sinyaller ile dış çevredeki artan baskı unsurları arasında gerilimli bir dengeye işaret ediyor. Enflasyonun ana eğiliminin yavaşlaması ve cari dengedeki iyileşme gibi temel göstergeler, TCMB’nin sıkı para politikası duruşunu sürdürmesi için gerekçe oluştururken; ABD tahvil faizlerindeki yükseliş ve enerji fiyatlarındaki oynaklık, bu kazanımların sürdürülebilirliği açısından kritik testlere tabi tutuyor.
Enflasyonun Ana Eğilimi ve TCMB’nin Sıkı Duruşu
Türkiye ekonomisindeki en belirleyici gelişme, enflasyondaki düşüş trendinin devam etmesi yönündeki verilerdir. TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın Citibank Yatırımcı Günü’nde yaptığı sunumda vurguladığı üzere, yıllık enflasyon ağustos ayında yüzde 31,5 seviyesine gerilemiştir. Bu düşüşün arkasında, arz şoklarının manşet enflasyonu yukarı çekici etkisine rağmen, temel mal enflasyonundaki ılımlı seyir ve kiralarda gözlenen dezenflasyon alanları yatmaktadır. Ancak ulaştırma ve haberleşim hizmetlerindeki artışlar süreci yavaşlatan faktörler olarak öne çıkmaktadır.
TCMB’nin politika mesajı nettir: Fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşu sürdürülecektir. Bu tutarlılık, enflasyon beklentilerinin kontrol altında tutulması için hayati önem taşımaktadır. İktisadi faaliyetteki yavaşlamaya rağmen, ikinci çeyrekte dış talebin sanayi üretimini desteklemesiyle büyümede bir ivme görülmüştür. Ancak yüksek frekanslı göstergeler üçüncü çeyrek için yavaşlamanın devam edeceğini işaret etmektedir. Kapasite kullanımının tarihsel ortalamaların altında seyretmesi ve tüm kredi türlerinde yavaşlayan kredi büyümesi, talep tarafındaki soğumanın somut kanıtlarıdır. Bu bağlamda, enflasyonun ana eğiliminin yavaşlaması umut verici olsa da, bu sürecin kalıcılığı için para politikasının gevşetilmemesi ve reel sektörün verimlilik artışlarına odaklanması gerekmektedir.
Küresel Tahvil Faizleri ve Fed Politikası Beklentileri
Türkiye’nin makro dengesi üzerinde en büyük dış baskı unsuru, küresel tahvil piyasalarındaki hareketlerdir. ABD 10 yıllık Hazine tahvili getirisi, yüzde 5,02 seviyesiyle 2007’den bu yana en yüksek düzeyine ulaşmıştır. Bu yükselişin temelinde, petrol fiyatlarındaki artışın yarattığı enflasyonist baskılar ve artan ABD borçlanma ihtiyacı yatmaktadır. Fed’in Eylül ayındaki toplantısında faiz artırımı beklentilerinin yüzde 87’lere kadar yükselmesi, küresel likiditenin sıkıştığını göstermektedir.
ABD’nin Ağustos ayı TÜFE verisi yıllık bazda yüzde 3,4 olarak gerçekleşmiş ve çekirdek enflasyonun aylık yüzde 0,3 ile beklentilerin üzerinde kalması, Fed’in agresif duruşunu korumasına neden olmuştur. ECB ve diğer gelişmiş ülke merkez bankaları da benzer şekilde emtia fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle enflasyon risklerini gözetmektedir. Bu ortamda, ABD tahvil faizlerindeki artış, gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarında kırılganlık yaratmaktadır. Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS) son dönemde jeopolitik gerilimlerdeki hafiflemelerle birlikte 217 baz puana inerek 6,5 ayın en düşük seviyesine düşse de, küresel faizlerin bu yüksek seyri devam ettiği sürece sermaye girişlerinin maliyeti artmaya devam edecektir.
Jeopolitik Riskler ve Enerji Piyasalarının Aktarımı
Jeopolitik gelişmeler, doğrudan finansal bir olay olmasa bile, enerji fiyatları üzerinden enflasyon ve cari denge kanalıyla Türkiye ekonomisine aktarılmaktadır. Orta Doğu’daki gerilimler, özellikle petrol arz güvenliği endişelerini artırmıştır. Brent petrolün varil fiyatının 107-110 dolar bandında seyretmesi, küresel enflasyon risklerini tetiklerken aynı zamanda Türkiye’nin ithalat maliyetleri üzerinde baskı oluşturmaktadır.
TCMB’nin PPK toplantı özetlerinde de belirtildiği üzere, jeopolitik gelişmeler eşliğindeki belirsizlikler enerji fiyatlarında yüksek oynaklığa neden olmaya devam etmektedir. Petrol boru hatlarına yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyon, taşıma maliyetlerini ve sigorta primlerini yukarı çekmektedir. Bu durum, Türkiye’nin dış ticaret dengesi üzerinde olumsuz bir baskı unsuru olarak işlev görmektedir. Ancak turizm gelirlerindeki güçlü seyir ve üçüncü çeyrekte beklenen dış ticaret dengesinin iyileşmesi, bu negatif etkileri kısmen dengelemektedir. Jeopolitik risklerin enflasyon üzerindeki etkisi, enerji fiyatlarının kalıcılığına bağlıdır; eğer gerilim çözülürse ve petrol fiyatları düşerse, küresel tahvil faizlerindeki baskı da hafifleyerek Türkiye’ye olumlu bir sermaye akışı kanalı açabilir.
Kur Dinamikleri ve Borsa İstanbul’daki Fiyatlama Mekanizması
Döviz kurları, yukarıda belirtilen tüm faktörlerin nihai yansıma noktasıdır. Dolar/TL paritesi 48,66 lira seviyesinden işlem görürken, Euro/TL ise 55,97 TL bandında seyretmektedir. Kurun bu düzeyde kalıcılığı, TCMB’nin likidite yönetimi ve ara repo ihalelerine yeniden başlaması gibi adımlarıyla desteklenmektedir. Ancak ABD tahvil faizlerindeki yükseliş ve dolar endeksindeki (DXY) güçlenme, TL üzerinde sürekli bir değer kaybı baskısı oluşturmaktadır.
Borsa İstanbul’daki hareketlilik ise daha karmaşıktır. BIST 100 endeksi son dönemde negatif seyir izlemiş, bankacılık ve holding endekslerinde değer kayıpları yaşanmıştır. Bu düşüşün arkasında, küresel risk iştahının azalması ve yapay zeka sektöründeki teknoloji geliştirme hızına ilişkin endişeler yatmaktadır. Ancak finansal kiralama faktoring gibi alt sektörlerdeki performans, iç talepteki yapısal farklılıkları göstermektedir. Borsa’daki fiyatlamalar, sadece şirketlerin temettü verimliliklerine değil, aynı zamanda küresel faiz oranlarının reel getiri beklentilerini nasıl şekillendirdiğine de bağlıdır. Yüksek tahvil getirileri, hisse senedi yatırımlarının fırsat maliyetini artırarak piyasa likiditesini kısıtlamaktadır.
Sonuç: Denge Arayışı ve Gelecek Görünümü
Türkiye ekonomisi şu anda içteki dezenflasyon süreci ile dıştaki enflasyonist baskılar arasında sıkışmış durumdadır. TCMB’nin sıkı duruşu, enflasyonun ana eğilimini yavaşlatma konusunda başarılı sonuçlar vermiş olsa da, bu başarının sürdürülebilmesi için jeopolitik risklerin azalması ve küresel likidite koşullarının iyileşmesi gerekmektedir. Fed’in faiz artırımı beklentileri ve enerji fiyatlarındaki yüksek seyir, Türkiye’nin politika alanını daraltmaktadır. Cari dengedeki iyileşme ve turizm gelirlerindeki güçlü yapı, dış denge açısından önemli bir tampon görevi görmektedir. Yatırımcılar için odak noktası, yerel verilerin olumlu seyri ile küresel faizlerin yukarı yönlü baskısı arasındaki gerilimin nasıl çözüleceğidir. Enflasyonun ana eğiliminin yavaşlaması umut verici bir gelişme olsa da, bu sürecin kalıcılığı dış koşullara ve iç politikanın tutarlılığına bağlıdır.
—
Finansyum Analiz Ekibi