makroekonomik analiz: Küresel finansal ekosistemde son dönemde yaşanan gelişmeler, merkez bankalarının politika ayrışmalarının ve jeopolitik risklerin enflasyon ile büyüme beklentilerini nasıl yeniden şekillendirdiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. ABD’deki istihdam verilerindeki beklenmedeki zayıflama, Fed’in yakın vadeli sıkılaştırma ihtimalini ciddi anlamda azaltırken, bu durum küresel likidite akışında ve risk iştahında belirgin değişimlere yol açmıştır. Türkiye ekonomisi ise hem yerel para politikasının gevşeme döngüsüne girmesi hem de dış şoklara karşı artan direnciyle bu karmaşık tablonun içinde kendine özgü bir dinamik izlemektedir.
İçindekiler
Küresel Para Politikası Ayrışması ve Risk İştahı Üzerindeki Etkileri
Küresel piyasalardaki ana hikaye, ABD istihdam verilerindeki ani soğuma ile Fed’in politika beklentilerinde yaşanan revizyondur. Eylül ayında tarım dışı istihdamın yalnızca 29 bin artması ve önceki ayların verilerinin aşağı yönlü revize edilmesi, işgücü piyasasının beklenenden daha hızlı yavaşladığına işaret etmiştir. Bu veri akışı, piyasa aktörlerinin Fed’in Ekim ayında faiz artırma olasılığını yüzde 64’ten yüzde 22’ye düşürmesine neden olmuştur. Sonuç olarak, “kötü ekonomik veri = iyi haber” mantığıyla hareket eden yatırımcılar risk varlıklarına yönelmiş; S&P 500 ve Nasdaq 100 gibi endeksler yükseliş kaydetmiştir.
Ancak bu iyimserlik sınırlıdır. ABD 10 yıllık tahvil getirisi, yüksek kamu harcamaları ve yapay zeka yatırımlarından kaynaklanan şirket borçlanmaları nedeniyle uzun vadeli olarak yukarıda kalmaya devam etmiş, hafta içinde 2002’den bu yana en yüksek seviyelere ulaşmıştır. Bu durum, kısa vadeli faiz beklentilerindeki gevşemeye rağmen, uzun vadede reel getiri oranlarının yüksek seyrettiğini göstermektedir. Dolar endeksi ise yılın ilk dokuz ayında yüzde 3,3 artışla 101,5 seviyesine yükselerek güçlü duruşunu korumuştur. Bu güçlülük, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin enerji maliyetlerini yukarı taşıması ve küresel enflasyonist baskıların yeniden güçlenebileceği endişeleriyle beslenmiştir. G-7 ülkelerinin petrol rezervlerini piyasaya sürme hazırlığı, yakıt fiyatlarını dengelerken doların yükselişini kısmen sınırlamıştır.
Avro Bölgesi’nde ise enflasyonun yüzde 2,8’e gerilemesi, ECB’nin politika yaklaşımına dair farklı sinyaller vermektedir. Ancak küresel merkez bankaları arasında bir koordinasyon eksikliği ve politika gecikmeleri, döviz kurlarında volatiliteyi devam ettiren temel faktör olmaya devam etmektedir.
Türkiye’de Para Politikası Normalleşmesi ve Finansal Koşulların Gevşemesi
Türkiye ekonomisindeki en belirgin gelişme, TCMB’nin faiz indirim sürecinin ivmelenmesi ve bunun finansal koşullara yansımasıdır. HSBC’nin son raporunda, TCMB’nin piyasa fiyatlamalarından daha ileri giderek politika faizini yüzde 21 seviyesine indirebileceği öngörüsü dikkat çekmektedir. Piyasaların yıl sonu için yaklaşık 150 baz puanlık indirim beklerken, bankanın tahmini bu beklentinin üzerinde bir gevşeme potansiyeline işaret etmektedir.
Bu beklentiler somut verilerle desteklenmektedir. 25 Eylül haftasında 1-3 ay vadeli ortalama TL mevduat faizi yüzde 36,9’a gerileyerek üç yılın en düşük seviyesine inmiş ve yüzde 37 eşiğini aşmıştır. Aynı dönemde TCMB’nin Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti de yüzde 36,9 seviyesinde gerçekleşmiştir. Ticari kredi faizlerinin ise KMH ve ticari kredi kartları hariç yüzde 39,9 düzeyinde seyretmesi, bankacılık sektöründe likidite maliyetlerinde bir düşüş trendinin başladığını göstermektedir. Bu durum, reel faiz oranlarının normalleşmeye devam ettiğini ve enflasyon beklentilerinin kırılmasında kritik bir mekanizma olan kredi kanallarının işlerliğini güçlendirdiğini işaret etmektedir.
Borsa İstanbul’daki hareketlilik ise bu makro temellere paralel gelişmiştir. BIST 100 endeksi, küresel risk iştahındaki artışın etkisiyle haftaya yükselişle başlamıştır. Bankacılık endeksindeki performans, finansal koşullardaki gevşemenin doğrudan sektöre yansıması olarak değerlendirilebilirken, holding ve finansal kiralama sektörlerindeki farklılıklar, şirket bazlı likidite tercihlerinin önemini vurgulamaktadır.
Jeopolitik Riskler, Kredi Notu Görünümü ve Dış Şoklara Dayanıklılık
Jeopolitik gelişmelerin Türkiye ekonomisine etkisi doğrudan değil, dolaylı kanallar üzerinden gerçekleşmektedir. Orta Doğu’daki gerilimler küresel enerji fiyatlarını ve risk primini etkilese de, Türkiye’nin dış finansman ihtiyacı ve rezerv yapısı bu şokları sınırlamaktadır. Fitch Ratings ve S&P Global Ratings gibi uluslararası derecelendirme kuruluşlarının son açıklamaları, Türkiye’deki fon soruşturmasının sistemik bir risk yaratmadığını ve kredi notu üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmayacağını belirtmiştir.
Fitch Kıdemli Direktörü Douglas Winslow, rezervlerdeki toparlanmanın ülkenin dış şoklara karşı direncini artırdığını vurgularken, S&P analisti Karen Vartapetov da otoritelerin hızlı ve ikna edici politika tepkilerine dikkat çekmiştir. Döviz kuru, dolarizasyon ve bankacılık likiditesinde büyük bir tepki görülmemesi, finansal sistemin istikrarının korunduğunu göstermektedir. Fitch’in yıl sonu enflasyon tahmini olan yüzde 30,5 seviyesi ve TCMB’nin sıkı para politikasını sürdürme kararlılığı, orta vadede fiyat istikrarına giden yolun hala açık olduğunu işaret etmektedir.
TCMB tarafından düzenlenen İstanbul Ekonomi Forumu’nda Fed üyesi Christopher Waller gibi küresel otoritelerin katılımı, Türkiye’nin küresel politika tartışmalarındaki konumunu güçlendirmektedir. Forumda讨论 edilen “parçalanan küresel ekonomide yol alma” ve “borç dinamikleri” başlıkları, Türkiye’nin kendi iç dengelerini korurken dış şoklara karşı ne kadar dirençli olduğunu gösteren somut bir kanıttır.
Sonuç: Beklentiler Arasındaki Farklar ve Gelecek Görünümü
Türkiye ekonomisi şu anda hem yerel para politikasının gevşeme döngüsüne girmesi hem de küresel likidite akışındaki değişimlerin etkisini dengeleme aşamasındadır. HSBC’nin tahmin ettiği gibi TCMB’nin indirim sürecinin piyasa beklentilerini aşması, kısa vadeli faizlerde belirgin düşüşlere yol açabilirken, bu durumun enflasyon üzerindeki etkisi zamanla ve veri akışına bağlı olarak şekillenecektir.
Küresel bağlamda Fed’in Ekim ayında sıkılaştırmaktan vazgeçmesi altın fiyatlarını desteklemiş olsa da, uzun vadeli tahvil getirilerindeki yükseliş küresel risk algısını tamamen ortadan kaldırmamıştır. Türkiye için kritik olan nokta, yerel enflasyon verilerinin (eyül TÜFE beklentisi yüzde 2,18 artış) ve dış finansman koşullarının bu gevşeme döngüsünü sürdürüp sürmeyeceğidir. Rezervlerdeki toparlanma ve kredi derecelendirme kuruluşlarının olumlu yorumları, Türkiye’nin dış şoklara karşı direncini artıran temel faktörler olarak kalmaya devam etmektedir. Yatırımcılar için odak noktası, TCMB’nin ekim toplantısındaki sinyal gücü ile küresel merkez bankalarının politika ayrışmasının kur ve enflasyon üzerindeki ikincil etkilerini takip etmek olacaktır.
—
Finansyum Analiz Ekibi