İçindekiler
Emtia Piyasası Görünümü
emtia analizi: Küresel emtia kompleksinde son dönemde yaşanan fiyatlamalar, temel olarak iki zıt kuvvetin çarpışmasıyla şekillenmektedir: Bir yanda küresel likidite sıkılaşmasına ve güçlü dolara bağlı metal baskısı; diğer yanda jeopolitik gerilimlere dayalı enerji arz endişeleri. Geçen haftanın en belirgin özelliği, değerli metallerin ve sanayi metallerinin dolar tahvil faizlerindeki yükseliş nedeniyle satış baskısına maruz kalmasıyken, Brent petrolün 101 dolar seviyelerine kadar tırmanmasıyla enerji sektörünün kompleks içindeki ayrı dinamiğini korumasıdır.
Bu ayrışmanın arkasındaki ana aktarım kanalı, ABD Merkez Bankası (Fed) ve diğer önde gelen merkez bankalarının para politikalarındaki duruşudur. Enflasyonun hedeflerin üzerinde seyretmesi ve yüksek petrol fiyatlarının enflasyonist baskıları körüklemesi, Fed’in faiz artırımlarını sürdürme ihtimalini güçlendirmiştir. Bu beklenti, küresel tahvil piyasalarında satış baskısını artırarak ABD 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5,34’e, 30 yıllık faizin ise yüzde 5,69’a çıkmasına neden olmuştur. Tahvil getirilerindeki bu artış, dolar endeksinin haftayı yüzde 1 artışla 101,9 seviyesinden tamamlamasını sağlamış ve dolaylı yoldan emtia fiyatlamasını baskı altına almıştır. Özellikle altın ve gümüş gibi faiz duyarlı varlıklar için bu durum, reel getiri beklentilerinin artması nedeniyle negatif bir sinyal olarak işlev görmektedir.
Ancak tablo tamamen tek yönlü değildir. ABD’de açıklanan zayıf istihdam verileri, Fed’in yakın dönemde ek faiz artırımı yapmayabileceğine dair umutları da beslemekte ve tahvil getirilerinde hafta içinde kısmi geri çekilmelere yol açmıştır. Bu durum, emtia piyasalarında dalgalanmanın devam edeceğini ve fiyatlamaların makroekonomik veri akışına karşı hassas olduğunu göstermektedir.
Arz ve Talep Dinamikleri
Emtia kompleksindeki arz-talep dengesi, metallerde jeopolitik riskler ve sanayi talebi arasında bir gerilim yaşarken, enerji piyasasında doğrudan tedarik endişeleri öne çıkmaktadır. Sanayi metalleri açısından bakıldığında, özellikle bakırda yapay zeka yatırımlarındaki patlama yeni bir talep hikayesi yaratmıştır. Yeni nesil veri merkezleri için tek tesis başına 50 bin ton bakır ihtiyacı duyulması ve mevcut arzın bu talebi karşılamada zorlanması, makronun açılmasına işaret etmektedir. Bu yapısal sıkışıklık beklentisi, bakır madenciliği şirketlerini takip eden endekslerin son bir yılda yüzde 37 yükselmesine neden olurken, fiyatların önümüzdeki iki yıl içinde bu baskıyı yansıtması beklenmektedir.
Gümüş piyasasında ise durum daha karmaşıktır. Gümüşün ons fiyatı, güçlü dolar ve yüksek tahvil faizleri nedeniyle satış baskısıyla 60 dolar sınırına kadar gerilemiştir. Ancak dev bankaların önümüzdeki döneme ilişkin tahminlerinde ciddi ayrışmalar bulunmakta olup, bazı kurumsal oyuncular düşüşün tersini fiyatlamaktadır. Gümüşün sanayi talebi (özellikle güneş enerjisi panelleri ve elektronik sektörü) ile yatırım talebi arasındaki denge, 60 doların altında tutunma çabasıyla şekillenmektedir.
Enerji piyasasında ise Orta Doğu kaynaklı arz riskleri belirleyici olmuştur. ABD/İsrail-İran Savaşı’nın başlamasıyla birlikte bölgedeki tedarik zinciri endişeleri, petrol ve doğal gaz fiyatlarını desteklemiştir. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4,129 artarak 101,476 dolara çıkarken, Batı Teksas türü ham petrol de yüzde 0,557 artışla 91,88 dolar seviyesine yükselmiştir. Bu durum, emtia kompleksinde enerji ile metaller arasında net bir ayrışma yaratmıştır.
Tarım ürünlerinde ise tahıl fiyatları artan arzın baskısıyla gerilerken, şeker ve kahve gibi ürünler yükselişle öne çıkmıştır. Bu farklılaşma, iklim koşulları ve bölgesel üretim verimlilikleri arasındaki dengesizliğin yansımasıdır.
Makro ve Jeopolitik Etkiler
Jeopolitik gelişmelerin emtia fiyatlamasına etkisi, doğrudan tedarik kesintileri üzerinden değil, risk algısı ve likidite tercihleri aracılığıyla gerçekleşmektedir. ABD/İsrail-İran Savaşı’nın başlamasıyla birlikte bu yıl emtia piyasasında sert dalgalanmalar görülmüştür. Özellikle değerli metaller olan altın, gümüş ve platin fiyatlarında savaşın başlangıcında rekorlar kırıldıktan sonra ibre tersine dönmüştür. Bu dönüşün temel nedeni, Fed’in 2023’ten bu yana ilk kez faiz artırımına giderek politika faizini yüzde 3,75-4 aralığına yükseltmesi ve Fed Başkanı Kevin Warsh’ın enflasyonla mücadelede kararlılığını vurgulamasıdır.
Bu politikalar, tahvil piyasalarında satış baskısını artırarak dolara talebi yükseltmiştir. Güçlenen dolar ise değerli metaller üzerindeki satış baskısını tetikleyen ana mekanizma haline gelmiştir. Altın, bu yılın başında 4 bin 313 dolardan başladığı yola rekor kırarak devam ederken, savaşın başlamasıyla birlikte ibre tersine dönmüş ve altın ons fiyatı haftayı yüzde 2,519 düşüşle 4.177,53 dolardan tamamlamıştır. Gümüş ise daha sert bir düzeltme yaşayarak yüzde 5,183 gerileyerek 60,98 dolar seviyesine inmiştir.
Jeopolitik risklerin enerji fiyatlarını desteklemesiyle birlikte, bu durum merkez bankalarının enflasyon beklentilerini yukarı çekmiş ve para politikalarında sıkılaşma sürecini hızlandırmıştır. Bu döngü, emtia kompleksinde “risk-off” (riskten kaçınma) ortamını güçlendirmekte ancak enerji gibi arz kısıtı olan varlıklar için istisna yaratmaktadır. Çin ve Polonya’nın öncülük ettiği merkez bankası alımları, altındaki düşüşü sınırlamaya çalışsa da 4 bin dolar seviyesindeki kritik eşik, fiyatların yönünü belirlemede ana referans noktası olmaya devam etmektedir.
Türkiye ve Sektör Etkisi
Türkiye ekonomisi için emtia fiyatlamalarındaki bu karmaşık yapı, hem ithalat maliyetleri hem de dış tic dengesi üzerinden önemli etkiler yaratmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in açıklamalarına göre, emtia fiyatlarının etkisiyle yükselen ithalata rağmen dış ticaret açığındaki artış, ABD/İsrail-İran Savaşı’nın başında öngörülenden daha sınırlı kalmıştır. Bu durumun arkasında, eylül ayında yıllık yüzde 15,4 artan ihracat yatmaktadır. İhracat artışının ilk üç çeyrekteki yıllık yüzde 5,2’lik oranla kıyaslandığında bu ivme, Türk sanayisinin rekabet gücünü koruduğunu göstermektedir.
Ancak enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye’nin ithalat faturası üzerinde baskı unsuru olmaya devam etmektedir. Brent petrolün 101 dolar seviyelerinde seyretmesi ve dolar/TL kurunun haftayı yüzde 0,260 artışla 49,0832 seviyesinden tamamlaması, sanayi maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Euro/TL’nin ise yüzde 0,986 düşerek 55,1886 seviyesine gerilemesi, Avrupa pazarına yönelik ihracatta fiyat rekabetini zorlaştıran bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sanayi metalleri açısından bakıldığında, bakır ve gümüşteki küresel satış baskısı Türkiye’deki üretici marjları üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkiler barındırmaktadır. Düşük metal fiyatları, hammadde maliyetlerini düşürerek işleme sanayisi için fırsat yaratabilirken, madencilik sektörü ve ilgili ihracatçıların gelirleri üzerinde baskı oluşturur. Özellikle gümüşün gramının 95,40 TL civarına çekilmesi, iç piyasadaki likiditeyi etkileyen bir faktördür. BIST 100 endeksinin haftayı yüzde 5,041 düşüşle tamamlaması da emtia fiyatlamalarındaki belirsizliğin yerel piyasalardaki risk algısını nasıl şekillendirdiğini göstermektedir.
Finansyum Değerlendirmesi
Finansyum’un analitik çerçevesinde emtia kompleksindeki mevcut durum, “makro baskı altında yapısal talep” ikilemi olarak özetlenebilir. Doların güçlenmesi ve tahvil faizlerindeki yüksek seviyeler, kısa vadede metaller için satış baskısı oluşturmaya devam etmektedir. Ancak bu baskı, enerji fiyatlarındaki jeopolitik riskler ve bakırda yapay zeka veri merkezleri talebi gibi yapısal faktörlerle dengelenmektedir.
Altın ve gümüşte görülen düşüşün, Fed’in faiz politikasındaki belirsizlik ve güçlü dolar nedeniyle devam etme ihtimali yüksektir. Ancak 4 bin dolar altın ve 60 dolar gümüş seviyeleri kritik destek bölgeleri olarak izlenmektedir. Merkez bankalarının alımları ve uzun vadeli sanayi talebi, bu seviyelerin altında toparlanma potansiyeli barındırmaktadır.
Enerji piyasasında ise Orta Doğu’daki gerilimlerin tedarik zinciri üzerindeki etkisi, fiyatların yukarı yönlü volatilitesini sürdürecektir. Yüksek petrol fiyatlarının enflasyonu beslemesi, merkez bankalarının para politikalarında sıkılaşma eğilimini korumasına neden olacak ve bu da dolaylı yoldan diğer emtia türlerini baskılamaya devam edecektir.
Türkiye yatırımcısı için bu ortamda dikkat edilmesi gereken nokta, dış ticaret açığındaki sınırlı artışın ihracat performansının güçlü olduğunu göstermesiyle birlikte, enerji ithalat maliyetlerinin şirket karlılıkları üzerindeki baskısını izlemektir. Sanayi metallerinde yapay zeka talebinin yarattığı yapısal sıkışıklık, uzun vadede bakır gibi metaller için fiyat destekleyici bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Kısa vadeli dalgalanmaların ardından, emtia kompleksinde enerji ile sanayi metalleri arasında devam eden ayrışmanın sürmesi beklenmektedir. Yatırımcıların bu süreçte dolar endeksi ve ABD tahvil faizlerindeki hareketleri ana referans alması gerekmektedir.
—
Finansyum Analiz Ekibi