İçindekiler
Emtia Piyasası Görünümü
Küresel emtia piyasalarında fiyatlamayı belirleyen temel dinamik, arz tarafındaki bölgesel dengesizlikler ile para politikasına yönelik belirsizliğin kesişimidir. Bakır ve gümüş başta olmak üzere sanayi metallerinde, küresel stokların ABD’ye yoğunlaşması tedarik zinciri gerilimini öne çıkarırken, değerli metallere olan talep Fed’in faiz beklentileri ve jeopolitik riskler nedeniyle karmaşık bir seyir izlemektedir. Dolar endeksindeki 101,7 seviyesindeki zayıflaması metaller için sınırlı bir destek oluştururken, enerji piyasalarındaki volatilitenin enflasyon beklentilerini yeniden tetiklemesi merkez bankalarının politika takvimini zorlamaktadır. Bu ortamda emtia kompleksinde fiyatlar, makroekonomik verilerden ziyade fiziki tedarik kısıtları ve likidite akışına daha hassas tepki vermektedir.
Arz ve Talep Dinamikleri
Bakır piyasasında arz dağılımındaki bozulma belirleyici faktör haline gelmiştir. Küresel borsa stoklarının yaklaşık yüzde 70’inin Amerikan depolarında toplanması, Avrupa ve diğer bölgelerde fiziki tedarik sıkıntısını derinleştirmiştir. Bu durum, Londra Metal Borsası’nda (LME) gelecek yılın teslimatları için rekor seviyelere ulaşan primlerde kendini göstermektedir. Bakır fiyatlarının çarşamba günü ton başına 14.440 dolara çıkması ve sınırlı yükseliş kaydetmesi, talebin zayıf olmasından ziyade arzın ABD’ye yönlendirilmesinden kaynaklanan bölgesel kıtlık endişelerini yansıtmaktadır. Şanghay’daki işlemlerdeki hareketlilik ise Asya tarafındaki stoklama davranışlarının farklılıklarına işaret etmektedir.
Gümüş piyasasında teknik ve temel dinamikler çelişkili sinyaller vermektedir. Gümüşün ons fiyatı, haftalık zirve olan 58,60 doların ardından geri çekilerek 57,50 dolar seviyesinin altına inmiştir. Bu düşüşte dolardaki istikrarlı seyir ve Fed’in faiz artırabileceğine ilişkin beklentiler baskı unsuru olmuştur. Ancak gümüş, yaklaşık bir haftadır işlem gördüğü fiyat aralığını koruyarak önemli bir direnç seviyesinde dengelenmiştir. Yükselişin kalıcılığı için kritik bir direncin aşılması gerekirken, aşağı yönde izlenen desteğin kırılması kayıpların derinleşmesine yol açabilir. Teknik göstergelerdeki dengelenme henüz güçlü bir toparlanmayı doğrulamamaktadır.
Sanayi metalleri dışındaki tedarik zinciri gelişmeleri de dikkat çekmektedir. Trilogy Metals, kuzeybatı Alaska’daki Upper Kobuk Maden Projeleri’nde 2026 yaz saha programını tamamladığını duyurmuştur. Şirketin gerçekleştirdiği 42 sondaj ve yaklaşık 5.200 metrelik sondaj uzunluğu, Arctic Projesi’nin atık kaya depolama tesislerine odaklandığını göstermektedir. Bu gelişme, polimetalik yatakların keşif aşamasındaki ilerlemeyi işaret ederken, ticari üretim kapasitesine doğrudan etkisi henüz zaman alacaktır. Benzer şekilde, American Resources ve ReElement’in Özbekistan ile imzaladığı tungsten anlaşması, kritik hammaddelerde tedarik çeşitliliği arayışını pekiştirmiştir. Anlaşma kapsamında ReElement’in rafine teknolojisiyle yüksek saflıkta oksit üretimi planlanmaktadır.
Makro ve Jeopolitik Etkiler
Jeopolitik riskler emtia fiyatlamasında doğrudan bir kanal olarak enerji piyasaları üzerinden işlev görmektedir. Orta Doğu’daki gerilimin artması, Brent petrolün varil fiyatının 110 dolara yaklaşmasına neden olmuştur. Enerji fiyatlarındaki bu yükseliş, enflasyon beklentilerini yeniden alevlendirmekte ve merkez bankalarının para politikasına yönelik spekülasyonları tetiklemektedir. ABD’nin İran’daki bir deniz üssüne saldırı düzenlediğine ilişkin haberler jeopolitik risk algısını artırırken, Rusya enerji ürünlerine yönelik yaptırımlardaki gevşeme fiyatların daha da yükselmesini sınırlamıştır.
Para politikası beklentileri ise metaller üzerinde baskı unsuru olarak devam etmektedir. ABD Merkez Bankası (Fed)’nin 27-28 Ekim tarihlerindeki toplantısı öncesi piyasalarda faizlerin sabit kalacağı yönünde yüzde 86,8’lik bir tahmin bulunmaktadır. Ancak enerji kaynaklı enflasyon baskıları, Fed’in sıkılaştırıcı politika izlemesine yönelik endişeleri canlı tutmaktadır. Yüksek faiz beklentileri, getiri sağlamayan altın ve gümüş gibi varlıklar için başaşağı yönlü bir risk oluşturmaktadır. Altın fiyatları çarşamba günü ons başına 4.121 dolara gerilerken, haftanın başından itibaren yüzde 1’in üzerinde düşüş kaydetmiştir. İran çatışması nedeniyle enerji piyasalarının bozulması ve petrol fiyatlarının artması, altının son dönemde yaklaşık yüzde 20 değer kaybında etkili olmuştur.
Avrupa merkez bankaları ise farklı bir politika izlemektedir. Romanya Ulusal Bankası, artan enflasyon baskısı ile ekonomik daralma arasında denge kurmak amacıyla faizi yüzde 6,50’de sabit tutma kararı almıştır. Yerel para biriminin zayıflığı ve küresel yakıt fiyatlarındaki artış, Romanya’daki enflasyonu yukarı itmektedir. Bu durum, bölgedeki emtia ithalat maliyetlerini artırarak yerel talep dinamiklerini olumsuz etkileyecektir.
Türkiye ve Sektör Etkisi
Türkiye ekonomisi için emtia fiyatlamasındaki enerji şoku, doğrudan cari denge ve enflasyon üzerinde baskı yaratmaktadır. S&P Global Ratings CEE ve Türkiye Direktörü Kareen Vartapetov, Türkiye’nin enerji fiyatlarına karşı çok hassas olduğunu vurgulamıştır. Enerji maliyetlerindeki artış, ithalat faturasını genişletirken reel kesimin üretim maliyetlerini yukarı taşımaktadır. TCMB’nin bu hafta 22 Ekim’de açıklayacağı faiz kararı, enflasyon gidişi ve iç talebin zayıflaması arasında denge kurma çabasının bir parçasıdır. Piyasalar, eylül ayı enflasyon rakamlarının beklenti altında gelmesi nedeniyle yıl sonuna doğru indirim beklemektedir.
Borsa İstanbul’da temel metaller sektörü, küresel emtia fiyatlarındaki hareketlerden ve dolar kuru seyirinden etkilenmektedir. Dolar/TL’nin 49,5780 seviyesinde işlem görmesi, ithal girdi maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Turizm ve teknoloji sektörlerindeki performansın öne çıkması, temel metaller başta olmak üzere diğer sektörlere kıyasla daha sınırlı bir talep yarattığını göstermektedir. Ancak enerji fiyatlarındaki volatilitenin devam etmesi, Türkiye’nin dış finansman ihtiyacını ve enflasyon beklentilerini yönetmede zorluklar oluşturacaktır.
Finansyum Değerlendirmesi
Emtia kompleksinde şu anki fiyatlamayı belirleyen ana faktör, fiziki arzın bölgesel dengesizliği ile para politikası belirsizliğinin kesişimidir. Bakırda ABD’ye yoğunlaşan stoklar ve rekor teslimat primleri, Avrupa’daki tedarik sıkıntısını somut bir veri olarak ortaya koymaktadır. Gümüşte ise teknik dengelenme devam ederken, Fed’in faiz beklentileri ve doların seyri fiyat hareketlerini sınırlamaktadır. Altında enerji kaynaklı enflasyon endişeleri, merkez bankalarının sıkılaştırıcı politika izlemesine yönelik baskıyı artırarak varlığın getiri avantajını zayıflatmaktadır.
Jeopolitik riskler, özellikle Orta Doğu’daki gerilimlerin enerji piyasalarına yansıması yoluyla dolaylı bir kanal üzerinden emtia fiyatlarını etkilemektedir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için bu durum, maliyet tarafında baskı oluştururken TCMB’nin politika takvimini de şekillendirmektedir. Küresel stok dağılımındaki dengesizlikler ve tedarik zinciri gelişmeleri (Trilogy Metals sondajları, Özbekistan tungsten anlaşması gibi), uzun vadede arz tarafında yeni dengeler kurulabileceğini gösterse de kısa vadeli fiyatlamayı belirleyen faktör likidite akışı ve makroekonomik beklentilerdir. Yatırımcılar için izlenecek olan temel veri seti, Fed toplantısı öncesi enflasyon verileri ve LME stok hareketlerindeki bölgesel değişimler olacaktır.
Finansyum Analiz Ekibi
Kaynak: dunya.com