İçindekiler
Ne Oldu?
Küresel piyasalarda hakim olan temel dinamik, ABD ile İran arasındaki gerilimin derinleşmesiyle birlikte enerji fiyatlarında yaşanan sert yükseliş ve bunun yarattığı enflasyonist baskıdır. Brent petrolün varili 99,39 dolardan işlem görmekte olup, bu hareket Hürmüz Boğazı’nın güvenliği konusunda artan endişelerle beslenmektedir. Jeopolitik riskin finansal piyasalara yansıması sadece emtia tarafında kalmamakta; ABD Merkez Bankası (Fed) nezdinde daha sıkı para politikasına gidilmesi ihtimalini güçlendirerek tahvil piyasalarında satış baskısı yaratmaktadır. Bu bağlamda, Avustralya Merkez Bankası’nın politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 4,60’a yükseltmesi ve enflasyonun hedefin üzerinde seyrettiğine dair uyarıları, küresel merkez bankalarının “enflasyonla mücadele” önceliğini teyit etmektedir. Bu gelişmeler, risk iştahını zayıflatmış ve kripto para piyasalarında da satış baskısına yol açmıştır; Bitcoin 82 bin 600 doların altına gerilerken, Ether ve Solana’da benzer kayıplar yaşanmıştır.
Türkiye açısından bakıldığında ise iki ayrı eksen öne çıkmaktadır. Birincisi, Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Karadeniz’deki Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu’nun detaylarını ve Türkiye Petrolleri (TPAO) için konulan “günde 1 milyon varil” üretim hedefini açıklamasıdır. Bakan, platformdaki tesislerin yüzde 70’inin yerli sanayi tarafından yapıldığını ve tersine beyin göçünün gerçekleştiğini vurgulayarak enerji bağımsızlığına dair somut adımların atıldığını belirtmiştir. İkinci önemli gelişme ise Sermaye Piyasası Kanunu soruşturması kapsamında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen incelemede 12 şüphelinin adliyeye sevk edilmesi ve bunlardan 5’inin tutuklanmasıdır. SPK‘nın Tera Finansal Yatırımlar Holding ile ilgili olarak 37 kişi hakkında suç duyurusunda bulunması ve işlem yasağı getirmesi, piyasadaki düzenleyici denetimin sıkılaştığını göstermektedir.
Piyasa Ne Fiyatlıyor?
Piyasalar şu anda “enflasyonist şok” senaryosunu fiyatlamaktadır. ABD-İran gerilimi nedeniyle petrolün 100 dolar bandına yaklaşması, küresel tedarik zincirlerinde maliyet artışlarına neden olmaktadır. Avustralya Merkez Bankası’nın faiz artırımı ve enflasyon uyarısı, diğer merkez bankalarının da benzer bir yol izleyebileceği beklentisini güçlendirmektedir. Bu durum, tahvil getirilerinde yükselişe ve hisse senedi piyasalarında temkinli bir tavra neden olmaktadır. Yatırımcılar, jeopolitik riskin ne zaman azalacağına dair net bir sinyal gelmediği sürece varlık dağılımlarını korumaya yönelik stratejiler izlemektedir.
Kripto para piyasasındaki düşüş ise hem teknik düzeltme hem de makroekonomik belirsizliklerin bir yansımasıdır. Riskli varlıklardan çıkışın devam ettiği, likiditenin daha güvenli limanlara kaydığı gözlemlenmektedir. Petrol fiyatlarındaki volatilite, enerjiye bağımlı ekonomiler için cari açık endişelerini yeniden gündeme getirirken, bu ülkelerin para birimlerinde baskı yaratma potansiyeli taşımaktadır.
Türkiye ve BIST Etkisi
Türkiye’nin enerji güvenliği stratejisi açısından Karadeniz’deki üretim kapasitesinin artırılması uzun vadeli olumlu bir gelişmedir. Ancak, küresel petrol fiyatlarının 99 dolar seviyelerinde seyretmesi, ithal edilen ham petrolün maliyetini doğrudan etkileyeceğinden, yerli üretimin artışı bu baskıyı tamamen telafi etmekte yetersiz kalabilir. TPAO’nun hedeflenen üretim kapasitesi ve Osman Gazi platformunun devreye girmesi, enerji ithalat bağımlılığını azaltma yönünde stratejik bir adımdır; ancak kısa vadedeki kur hareketleri hala küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalardan doğrudan etkilenmektedir.
Sermaye piyasasındaki düzenleyici gelişmeler ise BIST‘te kurumsal yönetim algısını güçlendirmeye yönelikdir. SPK’nın Tera Finansal Yatırımlar Holding ile ilgili sert adımları ve savcılık tarafından tutuklamaların yapılması, piyasa güvenliğinin sağlanması için atılan somut adımlardır. Bu tür gelişmeler, uzun vadede yatırımcı güvenini artırmaya yönelik olsa da, kısa vadede ilgili hisselerde volatiliteye neden olabilir. Mega Polietilen’in işlem sırasının kapatılması ise şirket içi disiplin eksikliğinin piyasa erişimini nasıl kısıtlayabileceğine dair bir uyarı niteliğindedir ve yatırımcıların KAP bildirimlerine karşı daha dikkatli olmasını gerektirmektedir.
Riskler ve Karşı Senaryo
Ana senaryoda jeopolitik gerilimin devam etmesi durumunda petrol fiyatlarının yüksek seyretmeye devam edeceği, bu durumun küresel enflasyonu yukarı iterek merkez bankalarının faiz indirimlerini erteleyeceği öngörülmektedir. Bu ortamda riskli varlıkların (hisse, kripto) baskı altında kalması muhtemeldir.
Karşı senaryoda ise ABD ve İran arasında Hürmüz Boğazı’nın açılmasına yönelik diplomatik bir uzlaşı sağlanabilirse, petrol fiyatlarında sert düşüşler görülebilir. Bu durumda risk iştahı geri dönecek, tahvil getirileri gerileyerek hisse piyasalarında toparlanma yaşanacaktır. Türkiye açısından bu senaryo, cari açık endişelerini hafifleteceği için kur istikrarına olumlu katkı sağlayabilir. Ancak, yerel düzenleyici baskılar ve küresel likidite sıkılığı devam ettiği sürece BIST‘teki hareketlilik sınırlı kalacaktır.
Finansyum Sonucu
Piyasalar şu anda jeopolitik riskler ve enflasyon beklentileri arasında sıkışmış durumdadır. Türkiye’de enerji üretimindeki yerli adımlar uzun vadeli güven verici olsa da, kısa vadedeki kur ve faiz dinamikleri küresel petrol fiyatlarındaki hareketlerden doğrudan etkilenmeye devam edecektir. Sermaye piyasasındaki denetimlerin sıkılaştırılması olumlu bir gelişme olmakla birlikte, yatırımcıların jeopolitik risklere karşı temkinli kalması gerekmektedir. Küresel merkez bankalarının faiz politikalarındaki tutarlılığı ve ABD-İran geriliminin seyri, önümüzdeki dönem için belirleyici olacaktır.