İçindekiler
Döviz Piyasası Görünümü
foreks analizi: Küresel döviz piyasalarında 16 Ekim Cuma günü yaşanan hareketler, tek taraflı bir trendin yerini çok daha karmaşık ve çelişkili fiyatlamalara bırakmaya başladığını göstermektedir. ABD dolarının son dört haftadır sürdüğü yükseliş serisi bu dönemde kırılmış olup, euro karşısında önemli bir toparlanma gözlemlenmiştir. Bu durum, piyasa katılımcılarının risk algısının ve likidite tercihlerinin ani değişimlere ne kadar açık olduğunu ortaya koymaktadır. Dolar endeksinin Asya işlemlerinde 102,07 seviyesinden işlem görmesi ve haftalık bazda yüzde 0,14’lük bir gerileme kaydetmesi, doların küresel ağırlığının geçici olarak azaldığını işaret etmektedir. Ancak bu düşüşün kalıcılığı, yalnızca teknik kırılmalarla değil, arkasındaki makroekonomik verilerle ve merkez bankası beklentileriyle doğrudan ilişkilidir.
Türkiye açısından bakıldığında, iç piyasadaki döviz kurlarında da benzer bir dinamik hakimdir. Dolar 49,36 liradan, euro ise 55,28 TL seviyelerinden işlem görmektedir. TCMB’nin açıkladığı efektif kur verileri de hareketliliğin devam ettiğini teyit etmektedir; dünkü alış kuru 49,2970 lira ve satış kuru 49,4945 lira olarak gerçekleşmiştir. Bu rakamlar, piyasa fiyatlamasının resmi bankalar arası kurdan farklı bir dinamikte seyrettiğini ve likidite talebinin anlık değişkenlere göre şekillendiğini göstermektedir. Euro/Dolar paritesindeki 1,1201 seviyesinden yukarı yönlü hareketler, euro’nun on dört ayın dibine kadar geriledikten sonra toparlanma sürecine girdiğini doğrulamaktadır. Bu bağlamda döviz piyasası, tek bir faktörün değil; ABD enflasyon verileri, Avrupa tahvil piyasasındaki volatilite ve jeopolitik risklerin kesişim noktasında şekillenen çok boyutlu bir yapıdır.
Faiz ve Merkez Bankası Dinamikleri
Merkez bankalarının politika faizi kararları ve beklenti yönetimi, döviz kurlarının temel belirleyicisi olmaya devam etmektedir. ABD Merkez Bankası (Fed) çevresinde yaşanan tartışmalar, doların yönünü tayin eden en kritik unsurdur. Fed’in temmuz toplantısı öncesi artan faiz artırımı çağrıları ve yetkililerin enflasyonun hızlanmaması durumunda hala sıkılaştırıcı adımlar atılması gerekebileceğine dair açıklamaları, piyasalarda belirsizliği körüklemektedir. Özellikle Logan’ın faiz artırımı talebi gibi sesler, Fed’in enflasyonla mücadelesinde henüz pes etmediğini göstermektedir. Buna karşılık, ABD’de beklentilerin üzerinde açıklanan üretici enflasyonu verileri ve tahvil getirilerindeki sert düşüşler, piyasaların Fed’in sıkılaştırıcı tavrını fiyatlamasını zorlaştırmaktadır. Bu çelişki, doların haftalık kayba yönelmesinde etkili olmuştur.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) bağlamında ise Euro Bölgesi’nde haziranda enflasyonun yüzde 2,8’e gerilemesi, ECB’nin politika faizi kararları üzerinde baskı oluşturmakta ve euro’nun toparlanmasına zemin hazırlamaktadır. Ancak Avrupa’daki tahvil piyasasındaki turmalizasyon, özellikle Fransa’nın 10 yıllık tahvil getirilerinin 24 yılın zirvesine çıkması gibi gelişmeler, bölgedeki ekonomik istikrar endişelerini artırmaktadır. Bu durum, euro’nun dolar karşısındaki değerini doğrudan etkileyen bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Hedge fonların piyasadaki rolünün artması ve hızlı pozisyon kapatmalarının volatiliteyi beslemesi, merkez bankası politikalarının yanı sıra likidite dinamiklerinin de kurlar üzerindeki gücünü göstermektedir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafında ise rezervlerin yapısı ve büyüklüğü önemli bir referans noktasıdır. 9 Ekim haftasında TCMB’nin toplam rezervleri, 4 milyar 187 milyon dolarlık artışla 171 milyar 575 milyon dolara yükselmiştir. Brüt döviz rezervlerinin 64 milyar 567 milyon dolara çıkması ve altın rezervlerindeki küçük bir azalma dikkat çekmektedir. Bu rezerv artışı, TCMB’nin piyasa müdahalelerinde kullanabileceği likidite hacmini genişletmiş olsa da, kurların belirlenmesinde dış faktörlerin (özellikle Fed politikası ve küresel risk iştahı) daha belirleyici olduğu görülmektedir. TCMB’nin efektif kur verilerindeki günlük değişimler, bankaların likidite yönetimi ve piyasa beklentileri arasındaki dengeyi yansıtmaktadır.
Ana Pariteler ve TL
Ana döviz paritelerindeki hareketler, Türkiye’deki yatırımcılar için doğrudan maliyet ve gelir etkileşimleri yaratmaktadır. Euro/Dolar paritesindeki 1,1201 seviyesinden yukarı yönlü hareketler, euro’nun dolar karşısında güç kazandığını göstermektedir. Bu durum, Avrupa ile ticaret yapan şirketlerin maliyet hesaplamalarında döviz kuru riskini yeniden tanımlamasına neden olmaktadır. Sterlin/Dolar paritesindeki 1,3251 seviyesi ve Dolar/Yen paritesindeki 158,2 düzeyi ise küresel likidite akışının yönünü belirleyen diğer önemli göstergelerdir. Özellikle dolar/yen paritesindeki yüksek seviyeler, Japonya Merkez Bankası’nın politika faizleri ve ABD tahvil getirileri arasındaki farkın genişlemesinden kaynaklanan carry trade (faiz arbitrajı) dinamiklerinin hala aktif olduğunu göstermektedir.
Türk Lirası’ndaki değerlenme veya değer kaybı süreçleri, bu küresel paritelerle doğrudan korelasyon içindedir. Doların 49,36 TL seviyesinden işlem görmesi ve euro’nun 55,28 TL’den alıcı bulması, TCMB’nin açıkladığı efektif kur verileriyle uyumlu bir seyir izlemektedir. Ancak piyasa fiyatlaması ile resmi bankalar arası kur arasındaki farklar, likidite sıkışıklığı veya aşırı taleplerin varlığını işaret edebilir. Yatırımcılar ve iş insanları için kritik olan nokta, kurların mutlak seviyesi değil, volatilitenin kaynağıdır. ABD’deki yapay zeka yatırımlarının finansmanına ilişkin kaygıların doları baskılaması, risk iştahındaki dalgalanmanın döviz kurlarına yansıma mekanizmasını açıklamaktadır.
Ayrıca, Çin’in yuanı küresel para birimine dönüştürme çabaları ve swift verilerinde yüzde 9,14’lük payla doların ardından ikinci sırada yer alması, uzun vadede döviz sistemindeki çok kutupluluğun artabileceğine dair sinyaller vermektedir. Bu gelişmeler, kısa vadeli kurlar üzerinde doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel rezerv para tercihlerinin değişimi üzerinden dolaylı yoldan doların ağırlığını etkileyebilir. Türkiye açısından bakıldığında, yerli enflasyon dinamikleri ve akaryakıt fiyatlarındaki hareketlilik (benzinin 83-84 TL bandında, motorinin 96 TL bandında işlem görmesi) gibi iç faktörler de döviz kurlarının seyir yönünü şekillendiren temel unsurlardır.
Risk Senaryoları
Piyasalarda yaşanan volatilitenin arkasında yatan risk senaryoları, hem küresel hem de yerel düzeyde farklı boyutlara sahiptir. ABD’deki tahvil piyasasındaki sert hareketler ve hedge fonların pozisyon kapatma hızları, sistematik bir likidite krizi riskini gündeme getirmektedir. Fransa’daki 10 yıllık tahvil getirilerindeki ani artışlar, Avrupa’nın kamu borç sürdürülebilirliği konusunda endişeleri artırmaktadır. Bu tür gelişmeler, küresel risk iştahını hızla azaltabilir ve gelişmekte olan piyasa para birimleri üzerinde baskı oluşturabilir.
Kripto para piyasalarındaki hareketler de dolaylı yoldan döviz kurlarına etki eden bir faktördür. Bitcoin’in 82 bin doların üzerine çıkması, ABD enflasyon verileri sonrası faiz endişelerinin artmasına rağmen riskli varlık talebinin devam ettiğini göstermektedir. Ancak bu talep, genellikle likiditenin bol olduğu dönemlerde görülür. Likiditenin çekilmesi durumunda, kripto paralar da diğer riskli varlıklar gibi değer kaybedebilir ve yatırımcılar daha güvenli limanlara yönelerek doları yeniden güçlendirebilir.
Yerel düzeyde ise Türkiye’deki enflasyon beklentileri ve konut maliyetleri gibi yapısal sorunlar, döviz kurlarının uzun vadeli seyri üzerinde baskı oluşturmaya devam etmektedir. İstanbul’daki kira fiyatlarının ortalama net maaşın yüzde 66’sını aşıyor olması, reel gelirlerin erimesine ve tüketici talebinin daralmasına neden olabilir. Bu durum, ithalatçıların döviz ihtiyacını etkileyebilir veya enflasyonist baskıları artırarak TCMB’nin politika faizi kararlarını kısıtlayabilir. Ayrıca, özel sermaye fonlarının şirketlere borç yükü bindirerek nakit dağıtma eğilimi (dividend recapitalization), küresel kredi piyasalarında gerilim yaratırsa, bu durum gelişmekte olan piyasa finansman maliyetlerini artırarak TL üzerinde baskı oluşturabilir.
Finansyum Değerlendirmesi
Finansyum olarak yaptığımız analizde, döviz piyasalarındaki hareketlerin tek bir faktöre indirgenemeyecek kadar çoklu dinamikler üzerine kurulduğunu vurgulamak isteriz. Doların dört haftalık yükselişinin kırılması ve euro’nun toparlanması, piyasanın ABD verilerine karşı duyarlılığını göstermektedir. Ancak bu düzeltmenin kalıcılığı, Fed’in gelecek toplantılarında vereceği sinyallere ve Avrupa’daki tahvil piyasasındaki istikrara bağlıdır. TCMB’nin rezervlerindeki artış, kısa vadeli likidite güvenini artırsa da, kurların temel belirleyicisi hala küresel faiz farkları ve risk algısıdır.
Yatırımcılar için kritik olan nokta, kurlardaki günlük dalgalanmalar yerine, arkasındaki makroekonomik verilerin yönünü takip etmektir. ABD enflasyon verileri, Fed’in politika faizi beklentilerini ve dolayısıyla doların küresel ağırlığını belirlemektedir. Avrupa’daki enflasyonun düşüşü ise euro’nun toparlanmasına zemin hazırlamaktadır. Türkiye’de ise TCMB’nin rezerv yönetimi ve iç talep dinamikleri, TL’nin dış şoklara karşı direncini şekillendirmektedir.
Piyasalarda yaşanan volatilite, hedge fonların artan rolü ve yapay zeka yatırımlarının finansman kaygıları gibi yeni faktörlerle birlikte değerlendirilmelidir. Bu gelişmeler, geleneksel döviz fiyatlaması modellerinin ötesinde, likidite akışlarının hızını ve yönünü değiştirebilmektedir. Finansyum olarak, bu karmaşık ortamda yatırımcıların tek bir veri noktasına değil, verilerin bütüncül bir tabloya nasıl oturduğunu anlamaya odaklanmalarını öneriyoruz. Döviz kurları, sadece para politikasının sonucu değil; küresel likidite, risk iştahı ve jeopolitik dinamiklerin kesişim noktasında şekillenen kompleks bir göstergedir. Gelecek dönemde Fed’in temmuz toplantısı öncesi gelişmeler ve Avrupa’daki tahvil piyasasındaki stabilizasyon çabaları, döviz paritelerinin yönünü tayin etmede belirleyici olacaktır.
—
Finansyum Analiz Ekibi
Kaynak: dunya.com