Makroekonomik Analiz
Küresel makroekonomik manzara, merkez bankalarının politika ayrışmaları ile jeopolitik risk priminin enflasyon üzerindeki aktarım kanalları üzerinden şekilleniyor. ABD Merkez Bankası (Fed) öncülüğündeki gelişmeler, Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) arasındaki para politikası dinamiklerini yeniden tanımlıyor. Bu analizde, enflasyonun düşüş eğilimi ile jeopolitik arz şoklarının yarattığı baskı arasında sıkışan küresel likidite akışı ve bunun Türkiye’nin cari denge, kur ve iç talep üzerindeki yansımaları incelenmektedir.
Küresel Para Politikası Ayrışması ve Likidite Akımı
Küresel piyasalarda hakim olan temel mekanizma, Fed’in para politikasındaki belirsizlik ile diğer büyük merkez bankalarının enflasyonla mücadeledeki farklı hızları arasındaki gerilimdir. ABD’de tarım dışı istihdam verileri ve tüketici enflasyonu beklentileri, Fed’in eylül ayındaki toplantısında faiz artırımına yönelik öngörülerin yüzde 70’ten yüzde 50 seviyelerine gerilemesine neden oldu.
Bu durum, ABD’nin 10 yıllık tahvil faizinin yatay seyirle yüzde 4,78 civarında işlem görmesine ve dolar endeksinin (DXY) hafif baskı altında kalmasına katkı sağladı. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller’ın enflasyon baskılarının hafifleme ihtimaline işaret etmesi, sıkı para politikası beklentilerini yumuşattı; ancak ECB’nin Euro Bölgesi’nde haziranda yıllık enflasyonu yüzde 2,8’e gerilettiği verisi, Avrupa’daki politika normalleşmesinin daha hızlı olabileceğine dair sinyaller veriyor.
Bu ayrışma, gelişmekte olan ülke (GEM) sermaye akımlarını doğrudan etkiliyor. ABD tahvil faizlerindeki gevşeme ve risk iştahındaki artış, Bitcoin’in 81 bin dolar seviyesinde dengelenmesi gibi varlık fiyatlamalarında da görüldüğü üzere, yüksek getiri arayan likiditenin riskli varlıklara yönelmesine zemin hazırlıyor. Ancak jeopolitik gerilimlerin bu akışı kesintiye uğratabileceği unutulmamalıdır. ABD ile İran arasındaki tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğindeki düşüş, petrol fiyatlarını Brent’ta 95-96 dolar bandına taşıdı.
Bu enerji maliyeti artışı, küresel enflasyon görünümünü karıştırırken, aynı zamanda ABD’nin tahvil faizlerinde ani yükselişlere neden olarak GEM ülkeleri için borçlanma maliyetlerini yeniden artırma riski taşıyor.
TCMB’nin Likidite Normalleşmesi ve Faiz Beklentileri
Türkiye’de para politikasının ana odağı, jeopolitik şoklara rağmen iç talepteki belirgin yavaşlama ve rezervlerdeki toparlanma nedeniyle “temkinli normalleşme” yönünde ilerliyor. TCMB’nin bir haftalık repo ihalelerine yeniden başlaması, bankacılık sisteminin fonlama maliyetini gecelik yüzde 40 seviyesinden haftalık yüzde 37’ye çekerek örtülü olarak yaklaşık 3 puanlık bir rahatlama sağladı. Bu hamle, BofA ve HSBC gibi yabancı kurumlar tarafından likidite çerçevesinde “tam normalleşme” olarak değerlendiriliyor.
Piyasa beklentileri, TCMB’nin 10 Eylül’deki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizini yüzde 37’de sabit tutacağı yönünde güçleniyor. BBVA Research ve BofA’nın tahminleri, ilk doğrudan politika faizi indiriminin ekim ayına erteleneceğini işaret ediyor. Bu temkinli duruşun arkasındaki temel kanıt, mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyonun yüzde 2,4’e hızlanması ve hizmet enflasyonunun yüksek seyretmesidir. TCMB’nin Enflasyon Raporu’nda vurgulandığı üzere, fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu; talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirmeyi hedefliyor. Ancak jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalından enflasyona etkisi izlenmeye devam ediliyor.
Cari Denge, Kur Dinamikleri ve Borsa İstanbul’a Yansımaları
Türkiye’nin makro dengeleri üzerinde kur ve cari denge kritik belirleyicilerdir. Dolar/TL kuru 48,28 seviyesinde işlem görürken, Brent petrolün 95 dolar üzerindeki seyri enerji ithalatçısı bir ülke olarak Türkiye’nin cari açığına baskı yaratmaya devam ediyor. Jeopolitik risk priminin gerilemesi (Türkiye CDS’inin 6,5 ayın en düşük seviyesi olan 217 baz puana inmesi) ve carry trade girişlerindeki artış, kur üzerindeki yukarı yönlü baskıları kısmen dengelemiş olsa da, petrol fiyatlarındaki jeopolitik prim bu dengeyi kırılgan hale getiriyor.
Borsa İstanbul (BIST 100), küresel risk iştahındaki dalgalanmalara ve yerli likidite koşullarına duyarlı bir şekilde hareket ediyor. Endeks, eylül ayının ilk gününde yüzde 0,73 düşüşle 14.229 puandan tamamlarken, bankacılık endeksinin pozitif seyri kurumsal yatırımcıların likidite beklentilerine olan güveni yansıtıyor. Ancak sanayi ve holding sektörlerindeki negatif performans, iç talepteki zayıflığın şirket karlılığına etkisine işaret ediyor. Yatırımcılar için kritik tarihler; ABD’nin istihdam verileri, Fed’in faiz kararı ve TCMB’nin eylül toplantısı olarak öne çıkıyor. Bu veri akışı, küresel tahvil faizlerini ve dolayısıyla BIST’taki kurumsal değerlemeleri şekillendirecek.
Senaryo Analizi: Enflasyonun Gidişatı ve Politika Sınırı
Gelecek döneme ilişkin ana tez, TCMB’nin enflasyon beklentilerini istikrara kavuşturmak için faiz indirimi sürecini yavaşlatırken, jeopolitik risklerin enerji maliyetleri üzerinden enflasyonu yukarı itme potansiyeli arasında sıkıştığı yönündedir. BBVA Research’in işaret ettiği gibi, ekim ayında 100 baz puanlık bir indirim mümkün olsa da, bu adımın kalıcılığı hizmet enflasyonundaki direnç ve enerji fiyatlarındaki jeopolitik primle belirlenecek.
Küresel bağlamda Fed’in eylül toplantısı sonrası netleşecek politika duruşu, ABD tahvil faizlerini belirleyerek TL’nin dış değerini etkileyecektir. Eğer Fed beklenenden daha sıkı kalırsa veya jeopolitik gerilim petrol fiyatlarını 100 dolar üzerine taşıyarak küresel enflasyonu yeniden ateşlerse, TCMB’nin politika faizi indirim hızı yavaşlayabilir. Tersine, ABD’de istihdam verilerinin beklentilerin altında kalması ve jeopolitik tansiyonun düşmesi, risk iştahını artırarak Türkiye’ye sermaye girişi sağlayacak ve TCMB’nin daha agresif normalleşme alanı bulmasına olanak tanıyacaktır.
Sonuç olarak, Türkiye ekonomisi şu anda iç talepteki soğuma ile dış şokların yarattığı maliyet baskısı arasında bir denge arayışındadır. Yatırımcılar için odak noktası, TCMB’nin likidite araçlarını kullanarak bankacılık sistemindeki kredi faizlerinin (şu an yüzde 45-55 bandında) reel sektöre daha hızlı yansımasını sağlayıp sağlamayacağı ve küresel merkez bankalarının politika ayrışmasının kur üzerindeki net etkisidir. Jeopolitik risklerin ani yükselişi, cari dengeyi bozarak enflasyon beklentilerini yukarı çekebilirken; jeopolitik normalleşme ise likidite akışı yoluyla finansal koşullarda gevşeme sağlayacaktır. Bu iki senaryo arasındaki geçiş hızı, önümüzdeki çeyrekteki piyasa volatilitesinin ana belirleyicisi olacaktır.
—
Finansyum Analiz Ekibi