Makroekonomik Analiz
Küresel makroekonomik manzara, merkez bankalarının enflasyonla mücadeledeki duruşundaki ayrışma ile jeopolitik risklerin yarattığı arz şokları arasında sıkışmış durumda. Bu bağlamda Türkiye ekonomisi, hem dış finansal koşulların belirsizliği hem de içsel politika beklentileri açısından kritik bir dönemeçte yer alıyor. Analizin odağı, Fed’in sertleşme sinyalleri ile TCMB’nin pasif duruşu arasındaki gerilimin kur ve enflasyon üzerindeki aktarım kanallarını anlamak üzerine kuruludur.
Enflasyon ve Faiz Politikaları Arasındaki Gerilim
Küresel enflasyon dinamikleri, merkez bankalarının politika ayrışmasını derinleştiriyor. Euro Bölgesi’nde haziranda yıllık enflasyonun yüzde 2,8’e gerilemesi, ECB’nin gevşeme yolunda ilerleyebileceğine dair sinyaller verse de, ABD’deki tablo farklılık arz ediyor. Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack ve Boston Fed Başkanı Susan Collins gibi yetkililerin, enflasyonu kalıcı olarak hedefe çekmek için tek bir faiz artışının yetersiz olacağını ve eylül ayında bile sıkılaştırma ihtimalini masada tuttuklarını belirtmesi, piyasa fiyatlamalarında volatiliteyi artırıyor. Özellikle Hammack’ın mevcut faiz seviyelerinin ekonomiyi yeterince kısıtlamadığına dair vurgusu, Fed’in “higher for longer” (daha uzun süre yüksek) politikasının sertleşmeye devam edebileceği endişesini güçlendiriyor.
Bu ortamda ABD 10 yıllık tahvil faizi, haftalık kayıplar yaşasa da son 20 günde yüzde 2’yi aşan bir yükseliş trendi göstererek küresel sermaye maliyetlerinin yukarı yönlü baskısını sürdürüyor. Dolar Endeksi (DXY) ise kısa vadeli dalgalanmalara rağmen, ABD’nin büyüme ve faiz avantajını koruması nedeniyle dirençli seyrediyor. Türkiye açısından bu durum, dış finansman ihtiyacı olan ekonomiler için risk primi genişlemesi anlamına gelir. TCMB ise son dört toplantıda politika faizini yüzde 37’de sabit tutarak bekleyiş politikasını sürdürüyor. Piyasa uzmanları, eylül ayındaki toplantıya kadar pasif kalınacağını ve yıl sonunda indirime gidileceğini öngörse de, küresel enflasyonun yeniden yükselmesi durumunda TCMB’nin bu beklentilerin üzerinde kalmak zorunda kalabileceği riski mevcut.
Jeopolitik Riskler ve Enerji Fiyatlarının Aktarımı
Jeopolitik gelişmeler, makroekonomik tahminlerin ötesinde doğrudan fiyat mekanizmalarını tetikliyor. Orta Doğu’daki gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret kısıtlamaları, enerji arz güvenliğine yönelik risk primini yeniden yukarı taşıdı. Brent petrolün varil fiyatının 90 dolar seviyesine yaklaşması ve EIA’nın uzun süreli arz sıkışıklığı uyarıları, küresel enflasyon beklentilerini destekliyor. TCMB’nin kendi Para Politikası Kurulu (PPK) toplantı özetlerinde de belirtildiği üzere, emtia fiyatlarındaki bu yükseliş küresel enflasyon üzerindeki riskleri artırırken, büyüme öngörülerini aşağı yönlü revize etmeye devam ediyor.
Türkiye için enerji ithalat bağımlılığı, bu şokun aktarım kanalını doğrudan cari denge ve kur üzerinden işliyor. Petrol fiyatlarındaki artış, ithalat faturasını büyütme potansiyeli taşıyor. Ekonomistlerin haziran ayı için cari açıda 4 milyar 918 milyon dolar beklentisi, mayıs ayındaki 1 milyar 459 milyonluk açıkla kıyaslandığında ciddi bir genişlemeyi işaret ediyor. Yıl sonu tahmini olan 52 milyar dolarlık cari açık rakamı, enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi durumunda gerçeklikten uzak kalabilir. Bu bağlamda jeopolitik riskler, sadece hisse senedi piyasalarındaki volatiliteyi değil, doğrudan döviz kuru baskısını da besleyen temel faktör haline geliyor.
Döviz Kurları ve Sermaye Akımlarının Etkileşimi
Dış finansal koşullardaki sıkılaşma, Türkiye’de döviz kurları üzerinden enflasyonist baskıyı sürdürüyor. 12 Ağustos itibarıyla dolar/TL paritesi 47,65-47,73 TL bandında işlem görürken, euro/TL ise 55,06 TL seviyesinde seyrediyor. Doların son 20 günde yüzde 1,5’lik yükselişi, ABD tahvil faizlerindeki artış ve Fed’in sıkılaştırma beklentileriyle paralellik gösteriyor. Ancak bu süreçte BIST 100 endeksinin son bir haftada yüzde 1,2’lik yükselişle 13.867 puana çıkması, yerel likiditenin hisse senedi piyasasına yönlendiğini ve kur baskısının tüm varlık sınıflarına eşit yansımadığını gösteriyor.
Bankacılık endeksindeki düşüş ise kredi maliyetlerinin yüksek seyri nedeniyle bankaların bilanço yönetimindeki zorluklara işaret ederken, finansal kiralama faktoring gibi alt sektörlerin performansı, iç talebin yapısal farklılıklarını ortaya koyuyor. Küresel sermaye akımlarında gelişmekte olan ülkelere yönelik çekilme eğilimi devam ettiği sürece, TCMB’nin faiz kararları tek başına kur istikrarını sağlamakta yetersiz kalabilir. Özellikle Fed’in eylül ayındaki kararı öncesi piyasa tansiyonunun yüksek seyretmesi, TL varlıklarında volatiliteyi koruyan ana faktör olarak karşımızda duruyor.
Büyüme, İstihdam ve Gelecek Senaryoları
Küresel büyümedeki yavaşlama, Türkiye’nin ihracat dinamiklerini de etkileyen bir dış talep daralması riski taşıyor. TCMB’nin küresel büyüme endeksini 2026 için yüzde 1,7 olarak revize etmesi, dış ticaret ortaklarımızın talebindeki zayıflığı teyit ediyor. ABD’de tarım dışı istihdam verisindeki beklenmedik düşüş ve işsizlik oranının yüzde 4,1’e gerilemesi, Amerikan ekonomisinin soğuma sinyalleri verse de, enflasyonun yapışkanlığı nedeniyle Fed’in sıkılaştırmadan vazgeçmeyeceği yönündeki baskı devam ediyor.
Türkiye’de ise iç talep yönetimi ve cari açığın finansmanı kritik önemini koruyor. Cari açık beklentilerindeki artış, dış dengenin iyileşmesi için yapısal reformların hız kazanması gerektiğini gösteriyor. Enerji fiyatlarındaki yüksek seyir ve küresel büyümedeki yavaşlama eşliğinde, Türkiye’nin enflasyonla mücadelesi sadece içsel para politikası araçlarıyla değil, aynı zamanda dış talebin canlandırılması ve enerji verimliliğinin artırılmasıyla mümkün olacaktır. Fed’in eylül ayındaki kararı ve Orta Doğu’daki gelişmelerin seyri, önümüzdeki dönemde hem kur hem de enflasyon beklentilerini şekillendirecek temel belirleyiciler olarak öne çıkıyor.
İlgili Finansyum kategorisi: Makroekonomik Analizler
Dış veri takibi: TCMB veri akışı