Makroekonomik Analiz
Küresel makroekonomi şu anda iki temel kutup arasında sıkışmış durumda: Bir yanda yapay zeka yatırımları ve teknolojik verimlilik artışıyla desteklenen büyüme dinamikleri; diğer yanda Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimin yarattığı enerji şoku ve buna bağlı enflasyonist baskılar. Bu ikilem, merkez bankalarının politika ayarlarını yeniden tanımlamakta zorlanmasına neden olurken, Türkiye gibi dış finansmana bağımlı ekonomiler için risk primi ve kur dinamikleri üzerinde doğrudan bir etki yaratıyor.
Küresel Enflasyon ve Faiz Politikalarında Çatışma
Küresel ekonomiye baktığımızda, BofA’nın güncellediği büyüme tahminleri 2026 için yüzde 3,3 seviyesinde kalırken, enflasyondaki dirençli yapı Fed’in politika faizini daha uzun süre yüksek tutması gerektiği beklentisini güçlendiriyor. Özellikle ABD-İran geriliminin Hürmüz Boğazı üzerinden petrol arzını tehdit etmesi, Brent petrolün 100 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Bu durum, sadece enerji ithalatçısı ülkelerin bütçe dengelerini zorlamakla kalmıyor, aynı zamanda küresel enflasyonun “inatçı” kalma riskini de artırıyor.
ABD 10 yıllık tahvil faizinin son dönemde yüzde 4,83 seviyesine yükselmesi ve Dolar Endeksi’nin (DXY) uzun vadeli düşüş trendinde olsa da kısa vadede sıkılaşan finansal koşullar nedeniyle dirençli seyretmesi, küresel likiditeye duyarlı varlıklar üzerinde baskı oluşturuyor.
Avro Bölgesi’nde ise enflasyonun Haziran ayında yüzde 2,8’e gerilemesi, ECB’nin politika faizlerinde daha agresif bir gevşeme yoluna gitmesine olanak tanıyor. TCMB ile ECB arasındaki bu politika diverjansı (farklılaşması), EUR/USD paritesinde yukarı yönlü hareketi desteklerken, Türkiye’de cari denge ve sermaye akımları üzerinde dolaylı bir baskı unsuru olarak işlev görüyor.
TCMB’nin eylül toplantısında politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit bırakması bekleniyor; çünkü bankaların fonlama maliyetinin gecelik borç verme penceresinden haftalık repo faizine çekilmesiyle finansal koşullarda zaten bir gevşeme yaşandığı düşünülüyor. Ancak küresel enflasyonun yukarı yönlü riskleri, TCMB’nin indirim döngüsünün hızını sınırlayan temel faktör olmaya devam ediyor.
Türkiye’nin Orta Vadeli Programı ve İç Dinamikler
Türkiye ekonomisi için 2027-2029 dönemindeki yeni Orta Vadeli Program (OVP), hükümetin “normalleşme” hedeflerini net bir şekilde ortaya koyuyor. OVP’ye göre Türkiye’nin büyümesi 2026’daki yüzde 3,3 seviyesinin ardından 2027’de yüzde 4,2’ye, 2028’de yüzde 4,6’ya ve 2029’da hedeflenen yüzde 5’e ulaşması bekleniyor.
Enflasyonda ise daha iddialı bir yol haritası var: 2026 sonunda yüzde 28,4’ten başlayarak 2027’de yüzde 21’e, 2028’de yüzde 13,5’e ve 2029’da tek haneye, yani yüzde 9’a inmesi hedefleniyor. İşsizlik oranının ise 2026 sonunda yüzde 8,1’den 2029’da yüzde 7,6’ya gerilemesi ve üç yılda 2,1 milyon ilave istihdamın yaratılması programın sosyal dayanak noktasını oluşturuyor.
Bu hedeflerin gerçekleşebilmesi için cari açık ve bütçe dengesinde sıkı bir disiplin gerekiyor. Ancak küresel petrol fiyatlarının 100 dolar üzerindeki seyri, Türkiye’nin enerji ithalat faturasını artırarak cari denge üzerinde negatif bir etki yaratma riskini taşıyor. Enerji şokunun ilk iki ayda Avrupa ve Asya’daki ithalatçılara 100 milyar dolardan fazla ek maliyet çıkardığı hesaplanırken, benzer şekilde Türkiye’nin de dış ödemeler dengesinde bu şoku absorbe etmek için ek kaynaklara ihtiyaç duyduğu görülüyor.
Jeopolitik Riskler ve Sermaye Akımları Üzerindeki Aktarım
Jeopolitik gelişmelerin makroekonomik sonuçları doğrudan enerji, ticaret ve risk primi kanalları üzerinden Türkiye’ye yansıyor. ABD ile İran arasındaki çatışmaların tırmanması, Brent petrolün 102 dolar seviyesine çıkmasına neden olurken, bu durum küresel risk iştahını azaltıyor. Bitcoin gibi riskli varlıklardaki gerileme ve ABD tahvil getirilerindeki artış, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışlarına yol açabilir. TCMB’nin likidite tarafında attığı adımlar (gecikmeli borç verme penceresinin normalleşmesi) finansal koşullarda gevşeme yaratmış olsa da, küresel risk algısının yükselmesi Türk Lirası üzerinde kur oynaklığı potansiyeli barındırıyor.
Portekiz’in kredi notunun A+’ya yükseltilmesi gibi gelişmeler, Avrupa’daki bazı ekonomilerin bütçe disiplini ve büyüme dinamikleri açısından olumlu sinyaller verdiğini gösterse de, Türkiye için bu tür kıyaslamalar doğrudan uygulanabilir değil. Türkiye’nin önceliği, küresel enflasyonist şoklara karşı iç talebi yönetmek ve cari açığı daraltmak üzerine kurulu. OVP’de belirlenen büyüme hedeflerinin tutarlılığı, dış finansman koşullarının aşırı sıkılaşmamasına bağlı. Fed’in faiz artırım beklentileri ve ECB’nin gevşeme politikası arasındaki gerilim, USD/TRY kuru üzerinde volatilite yaratmaya devam edecek.
Sonuç: Mekanizmaların Etkileşimi
Özetle, Türkiye ekonomisi şu anda hem içteki enflasyon düşürme çabalarıyla hem de dıştaki enerji şoku ve jeopolitik risklerle yüzleşiyor. TCMB’nin eylül toplantısında faizi sabit tutması beklenirken, küresel merkez bankalarının politika farklılıkları kur ve tahvil getirileri üzerinden aktarımını sürdürüyor. Büyüme hedeflerinin gerçekleşmesi için cari dengede iyileşme şart; ancak petrol fiyatlarının yüksek seyri bu dengeyi zorlayan bir faktör olarak karşımızda duruyor. Yatırımcılar, TCMB’nin indirim döngüsünün hızı ile küresel enflasyonun direnci arasındaki gerilimi yakından takip etmeli ve sermaye akımlarındaki değişkenliklere karşı likidite yönetimine önem vermelidir.
—
Finansyum Analiz Ekibi