makroekonomik analiz: Küresel makroekonomi şu anda jeopolitik risklerin fiyatlaması ile merkez bankalarının enflasyonla mücadele stratejileri arasında sıkışmış durumda. Bu hafta öne çıkan veriler ve gelişmeler, tek bir mekanizma üzerinden okunabilir: Arz şoklarının talep zayıflığıyla etkileşimi. Türkiye ekonomisi de bu küresel dengede, hem dışarıdan gelen enerji maliyeti baskısı hem de içteki sıkı para politikası disiplini arasında kendine özgü bir konumlandırma sürecindedir.
İçindekiler
Küresel Dinamikler ve Merkez Bankaları Farklılaşması
Küresel piyasalarda en belirleyici faktör, ABD’nin Fed’i ile Avrupa’nın ECB’si arasındaki politika farklılıklarının devam etmesi ve jeopolitik risk priminin enerji fiyatlarına yansımasıdır. New York Fed Başkanı John Williams’ın 2027 yılında ek faiz artışına ihtiyaç duyulmayacağını belirtmesi, kısa vadeli beklentileri yumuşatırken tahvil getirilerini düşürdü. Ancak bu rahatlama, ABD enflasyon verilerindeki sertleşme riskiyle sürekli sınanıyor. Fed’in “daha agresif” bir duruş sergilemeyeceği yönündeki sinyaller, dolar endeksinin (DXY) 20 günlük trendde %1,9 yükselmesine rağmen kısa vadeli dalgalanmalara açık olduğunu gösteriyor.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafında ise tartışma faiz oranlarından ziyade bankacılık düzenlemelerine kaymış durumda. ECB’de ticari bankaların merkez bankasında faiz geliri elde etmeden tutmak zorunda oldukları 2,1 trilyon euroluk likidite miktarının artırılması gündeme geldi. Belçika Merkez Bankası Başkanı Pierre Wunsch’un bu plana karşı çıkması, Euro Bölgesi’nde yeniden yükselen enflasyonun (Haziran’da %2,8) bankaların bilanço maliyetlerini nasıl etkilediğini gözler önüne seriyor. Bu durum, ECB’nin para politikasının sınırlarını zorlayarak finansal istikrar ile fiyat istikrarı arasında denge kurma çabasını yansıtıyor.
İngiltere’de S&P’nin kredi notunu “AA/A-1+” seviyesinde teyit etmesi, Orta Doğu’daki enerji şokuna rağmen ekonomisinin dayanıklılığını koruduğunu gösterse de, yüksek kamu borcu ve sınırlı mali hareket alanı riskleri olarak öne çıkıyor. İngiltere Merkez Bankası’nın yıl sonunda faiz artırımı beklentisi, küresel politika sıkılaştırma döngüsünün sonuna gelindiği iddiasına rağmen, enflasyonun hala “son mil”de direndiğini doğruluyor.
Türkiye’de Enflasyon, Faiz ve Cari Denge Mekanizması
Türkiye ekonomisindeki temel mekanizma, TCMB’nin sıkı para politikası ile jeopolitik kaynaklı enerji fiyatları arasındaki gerilimdir. TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın açıkladığı üzere, yüksek enerji fiyatlarına rağmen çekirdek enflasyondaki yavaşlama sürüyor. Bu durum, zayıf talebin arz şoklarının yarattığı enflasyonist baskıları sınırladığını gösteriyor. Sıkı para politikası; talep, döviz kuru ve beklenti kanalları aracılığıyla dezenflasyon sürecine katkı sağlarken, fon çıkışlarına rağmen yerelşiklerin TL tercihinin güçlü kaldığı vurgulanıyor.
İstanbul Ticaret Odası Başkanı Şekib Avdagiç’in, TCMB’nin 300 baz puanlık indirimine paralel olarak kredi faizlerinin hızla aşağı çekilmesini beklediği yönündeki açıklaması, para politikasının reel ekonomiye aktarımındaki gecikme ve beklenti yönetimi önemini artırıyor. İkinci çeyrek verilerinde sanayinin toparlanması (%2,4 büyüme) ve dış ticaretteki olumlu görünüm (ihracat daralması %3,4’e gerilemesi), büyümenin kalitesine dair umut verse de, yıl sonu cari açık tahminlerinin 50 milyar doların üzerinde olması riskleri göz ardı edilmemeli. Ağustosta kaydedilen 4 milyar dolarlık cari fazla sürprizi, turizm gelirlerindeki artış ve dış ticaret açığının daralmasıyla mümkün oldu; ancak uzmanlar, yükselen enerji maliyetlerinin yılın geri kalanında bu dengeyi bozabileceği konusunda uyarıyor.
Jeopolitik Risklerin Finansal Aktarımı
Jeopolitik gelişmelerin makroekonomiye etkisi, doğrudan siyasi mesajlardan ziyade fiziksel tedarik zincirleri üzerinden gerçekleşiyor. Hürmüz Boğazı’ndaki yoğunlaşan saldırılar ve Kızıldeniz hattındaki endişeler, Orta Doğu’nun petrol ihracatını sert şekilde baskı altına aldı. Brent petrolün son kapanışta 105,40 dolar seviyesinde işlem görmesi ve haftalık bazda %5’in üzerinde yükseliş kaydetmesi, bu riskin fiyatlara doğrudan yansıdığını gösteriyor.
Bu enerji fiyat şoku, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için iki katlı bir baskı oluşturuyor: Birincisi, cari açığın genişlemesi riski; ikincisi, enflasyon beklentilerinin yukarı yönlü risk alması. TCMB tutanaklarında da belirtildiği üzere, jeopolitik gelişmeler neticesinde enerji fiyatlarındaki yüksek ve dalgalı seyir sürüyor. Ancak Türkiye’de bu şokun daha az yaygınlaşmasının nedeni, zayıf iç talebin enflasyonist baskıları sınırlaması ve TCMB’nin sıkı duruşudur. Dolar/TL kurunun 20 günlük trendde %1,5 yükselmesi, küresel doların güçlenmesi ve risk priminin yansıtılmasıyla açıklanırken, BIST endekslerindeki volatilite (BIST Sınai’nde 20 günde %14,5 düşüş) yatırımcının jeopolitik belirsizliğe karşı hassasiyetini gösteriyor.
Sonuç ve Görünüm
Mevcut makro tablo, merkez bankalarının enflasyonla mücadelesinin henüz tamamlanmadığını, ancak büyüme kaygılarının da arttığını ortaya koyuyor. Fed’in 2027’ye kadar agresif sıkılaştırma yapmayacağı beklentisi ile ECB’nin banka maliyetlerini artırma tartışması, küresel likidite ortamında farklılaşmaya işaret ediyor. Türkiye için kritik olan nokta, jeopolitik kaynaklı enerji fiyatlarının cari dengeyi ve enflasyon beklentilerini ne ölçüde etkileyeceğidir. TCMB’nin sıkı para politikasını sürdürmesi ve TL tercihinin korunması, dış şoklara karşı tampon görevi görürken; kredi faizlerindeki indirimlerin hızı ve büyümenin sanayi odaklı devam edip etmeyeceği, iç dinamiklerin gücünü belirleyecektir. Yatırımcılar için izlenecek yol haritası, küresel risk priminin seyrini ve yerel enflasyon verilerinin çekirdek bileşenlerdeki seyri takip etmek üzerine kurgulanmalıdır.
—
Finansyum Analiz Ekibi
Kaynak: dunya.com