Makroekonomik Analiz
Küresel makroekonomik manzara, jeopolitik gerilimlerin doğrudan emtia fiyatlarına yansıdığı ve bu şokun merkez bankalarının politika tercihlerini zorladığı bir dengede seyrediyor. ABD’nin İran’a yönelik ikincil yaptırımların kapsamını genişletmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyon, petrol arzına ilişkin risk algısını yeniden şekillendirirken, bu durum küresel enflasyon beklentileri üzerinde yukarı yönlü bir baskı unsuru olmaya devam ediyor. Bu bağlamda, enerji fiyatlarındaki oynaklık sadece talebi değil, aynı zamanda finansal koşulların maliyetini de doğrudan etkileyen kritik bir değişken haline geldi.
Enflasyon ve Faiz Farklılaşması: TCMB ile Gelişmiş Merkez Bankaları Arasındaki Kopukluk
Küresel ölçekte enflasyon dinamikleri merkez bankalarının hareket alanını belirleyen ana faktör olarak karşımıza çıkıyor. Euro Bölgesi’nde Haziran ayında yıllık enflasyonun yüzde 2,8’e gerilemesi, ECB’nin politika normalizasyonu konusunda daha geniş bir manevra alanı sunduğu izlenimini yaratırken, ABD’de enflasyonun inatçı seyri Fed’in faiz artırımı tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor. Özellikle Fed içindeki bazı yetkililerin temmuz toplantısı öncesi sıkılaştırıcı duruş sergilemesi, doların güçlü kalışının arkasındaki temel motivasyonu açıklıyor.
Türkiye’de ise durum farklı bir dinamikte ilerliyor. TCMB’nin fiili faiz oranını yüzde 40’tan yüzde 37’ye çekmeye yönelik sinyalleri ve haftalık repo ihalelerine dönüş beklentisi, iç talebin soğutulması yerine desteklenmesi yönünde bir politika kaymasına işaret ediyor. Ekonomist Hakan Kara’nın belirttiği üzere, bu hareket mevduat ve kredi faizlerinde hızlı bir gerileme yaratarak borsada ve konut piyasasında hareketliliği artırma potansiyeli taşıyor. Ancak Mahfi Eğilmez’in de vurguladığı gibi, resmi politika faizi değiştirilmeden gerçekleştirilen bu “fiili” indirim, bankaların fonlama maliyetini yüzde 37’ye çekme ihtimaliyle sınırlıdır ve henüz kesinleşmemiştir.
Bu iki farklı yaklaşım, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Gelişmiş ülkelerde faiz artırım beklentilerinin güçlenmesi veya yüksek seyretmesi, dolar endeksinin (DXY) yukarı yönlü baskı altında kalmasına neden olurken, ABD 10 yıllık tahvil faizlerindeki son düşüş eğilimi finansal koşullarda gevşeme sinyali veriyor. Türkiye’nin iç talebi desteklemek için faizleri düşük tutma çabası ile küresel likiditenin sıkılaşması veya doların güçlenmesi arasında bir gerilim oluşuyor.
Cari Denge, Rezervler ve Kur Dinamiklerinde Enerji Etkisi
Jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatlarına yansıması, Türkiye’nin cari açığı üzerinde doğrudan etkili olan dış ticaret dengesi üzerinden hissediliyor. Brent petrolün varil fiyatındaki dalgalanmalar ve ABD stratejik rezervlerinin 1982’den bu yana en düşük seviyede olması, arz güvenliği endişelerini artırıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş eğilimi, ithal enerji maliyetlerini yukarı çekerek cari dengeyi zorlayan faktörlerden biri olarak kalıyor.
Kur dinamiklerinde ise TCMB’nin döviz talebini izleyerek fiili faizi kademeli olarak indirme stratejisi devrede. Hakan Kara’nın analizine göre, bu aşamada dövize doğrudan bir etki öngörülmese de, iç talep ve rezervlerdeki görünümün uygun olması durumunda ekim ayında resmi faiz indirimlerinin başlaması beklentisi var. Bu senaryoda, düşük faiz ortamının yerel para birimi üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturması muhtemeldir; ancak küresel risk iştahındaki iyileşme veya ABD tahvil getirilerindeki düşüş gibi dış faktörler bu baskıyı kısmen dengeleyebilir.
Büyüme, İstihdam ve Sermaye Akımlarında Küresel Etkileşim
Küresel büyüme öngörüleri, jeopolitik riskler nedeniyle aşağı yönde revize edilirken, Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel büyüme endeksinin 2026 için yüzde 1,7 ve 2027 için yüzde 2,5 artması bekleniyor. Bu zayıf küresel talep ortamı, Türkiye’nin ihracatını destekleyen bir faktör olarak görülebilirken, aynı zamanda dış talebin daralmasına da yol açabilir.
İstihdam ve büyüme açısından TCMB’nin olası faiz indirimi, iç talebi canlandırarak istihdam yaratımına katkı sağlayabilir. Ancak küresel merkez bankalarının (Fed, ECB) sıkı para politikasının devam etmesi veya yeniden sıkılaştırması, gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarında oynaklığa neden olabilir. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in hamlesiyle tahvil getirilerini düşürmeye çalışması, Fed üzerinde faiz artırımı baskısını azaltabilir; bu durum küresel likiditenin gelişmekte olan ülkelere yönelmesini kolaylaştırarak Türkiye gibi ülkeler için sermaye girişi fırsatı yaratabilir.
Finansal Koşullar ve Yatırımcı Beklentileri
Finansal koşullarda, ABD 10 yıllık tahvil faizlerindeki son düşüş (yüzde 4,70 civarı) ve dolar endeksindeki hafif zayıflama, riskli varlıklar için olumlu bir sinyal olabilir. BIST 100 indeksi ve banka hisselerindeki son performanslar, iç talebin canlanması beklentisiyle hareket ettiğini gösteriyor. Ancak petrol fiyatlarındaki ani düşüşler (Brent’in 90 doların altına gerilemesi) enerji şokunun geçici olabileceği yönünde bir yorum getirse de, uzun vadeli arz kısıtları ve yaptırım riskleri devam ettiği sürece bu volatilite korunacaktır.
Türkiye yatırımcısı için kritik olan nokta, TCMB’nin fiili faiz indirimi adımlarının ne kadar ileri gideceği ve küresel enflasyonun tekrar yükselmesi durumunda Fed’in nasıl tepki vereceğidir. İç talebin desteklenmesi büyüme ve istihdamı olumlu etkilerken, döviz kuru ve enflasyon beklentileri üzerinde dikkatli olunması gereken bir dönem yaşanıyor. Jeopolitik risklerin finansal koşullara aktarımı, enerji fiyatları üzerinden devam ettiği sürece küresel merkez bankalarının politika farklılıkları Türkiye’nin dış dengeleri ve kur dinamikleri üzerinde belirleyici olmaya devam edecektir.
—
*Finansyum Analiz Ekibi*